Yazıları ve Konuşmaları

23 May

Posted at 19:23h in Güncel Makaleler

Belki bu atasözü, beynimizin en eski yanılgısını saklıyor. Verdiğimiz bir kararın “doğruluğunu” yıllar sonra sonucuna bakarak değerlendiririz. Sonuç kötüyse “yanlış karar verdim” deriz. Oysa karar, verildiği andaki bilgilerle yapılmıştı. Bir ilişkiyi niye tercih ettim birisine niye oy vermişim ya da o iş yerinden niye ayrıldım ya da...

22 May

Posted at 13:04h in Güncel Makaleler

Ama tarif ettiği özellikler bilimde tanıdık geliyor. Astroloji bilim değildir — tahminleri tekrarlanamaz, yanlışlanamaz ve nedensel bir mekanizmaya dayanmaz. Yine de “tam beni anlatıyor” hissini yaratır. Bunun adı Forer / Barnum etkisi: genel ve muğlak kişilik tanımlarını kendimize özel sanma eğilimi. Peki neden bu kadar yakın geliyor?...

21 May

Posted at 12:59h in Güncel Makaleler

Bir köpek, bir kedi, bir muhabbet kuşu — depresyona ilaç değildir. Ama doğru kişide, doğru durumda, etkisi ölçülebilir. Literatür ne diyor? •⁠ ⁠Tek başına yaşayan yaşlılarda evcil hayvan sahipleri yalnızlık bildirme olasılığı %36 daha düşük (Stanley, 2014). •⁠ ⁠Köpek destekli terapi, 65+ yetişkinlerde depresif belirtilerde orta düzeyde anlamlı...

21 May

Posted at 00:27h in Güncel Makaleler

Bu soru bir suçlama değil — bir farkındalık çağrısı. Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) zamanı, dikkati ve değerleri psikolojinin merkezine koyar. Çünkü zaman para gibi tasarruf edilemez, geri kazanılamaz. Yalnızca yönlendirilebilir. Veriler net konuşuyor. The Lancet’te yayımlanan İngiltere Yaşlanma Çalışması’nda (n>9.000), yaşamlarında en düşük “anlam puanı”...

21 May

Posted at 00:23h in Güncel Makaleler

O patlama anında haklı olduğunu söyleyemezsin. Çünkü tam o an, derdini anlatmak için ihtiyacın olan beyin bölgesi — prefrontal korteks — büyük ölçüde devre dışı kalır. Amigdala alarmı çalar, kalp hızlanır, ses yükselir. Ve sonradan “ben bunu söylemezdim” dediğin cümleler dökülür. Söyleyen, kelimenin tam anlamıyla, beyninin...

21 May

Posted at 00:19h in Güncel Makaleler

Davranış değişiminin sandığımızdan daha az konuşulan kuralı: mesajın etkisini büyük ölçüde içeriği değil, onu taşıyan kişi belirler. Framingham Heart Study’nin 12.067 kişilik ve 32 yıllık verisinde, eşi sigarayı bırakanların kendilerinin de bırakma olasılığı %67 düşüyor (Christakis & Fowler, NEJM, 2008). JAMA Internal Medicine’da 3.722 çift üzerinde...

21 May

Posted at 00:17h in Güncel Makaleler

Eleştiri aldıktan saatler sonra hâlâ olayı çevirip duruyor musunuz? Küçük bir aksilik içinizi neden “çökertiyor”? Duygu düzenleme bozukluğu (emotion dysregulation), yetişkin DEHB hastalarının %50–70’inde görülür. Çocuklarda yapılan 77 çalışmalık meta-analiz (n=32.044), DEHB’li çocuklarda duygusal labilitenin kontrollere göre belirgin yüksek olduğunu gösteriyor (Cohen d = 0.95, büyük...

16 May

Posted at 11:14h in Güncel Makaleler

Hiçbir şeyden keyif alamamak, tembellik değildir. Kişilik zafiyeti de değildir. Klinik bir belirtidir: anhedoni. DSM-5’te depresyonun iki çekirdek belirtisinden biri. Tek başına tanı değildir — ama güçlü bir uyarıdır. İki yüzü vardır: 🔹 “Haz alamamak” — yemek tat vermez, müzik içerde titreşmez (konsumatuar) 🔹 “İstek bulamamak” — başlamak...

16 May

Posted at 11:02h in Güncel Makaleler

Aklında aynı düşünce dönüp duruyor mu? Bu derin düşünmek değil — klinik adı ruminasyon. Geceleri saatlerce uyanık kalmak, aynı olayı onlarca kez yeniden oynatmak, çözüme ulaşmadan tüketmek. Bu, beynin “varsayılan modunun” (Default Mode Network) devrede kalmasıdır — depresyonun en güçlü öngörücülerinden biri. “Düşünmemeye çalışmak” işe yaramaz: 31...