Beş saat geçti, hiç fark etmedin. Telefon çaldı, açmadın. Yemek soğudu, unuttun. DEHB hiperfokusunda her şey buharlaşır. Bu, irade gücü değil. Yoğun, daralmış, uzun süreli odaklanma hali — literatürde "hiperfokus" olarak tanımlanan, DSM-5'te kriter olarak yer almasa da DEHB tanılı yetişkinlerin yaklaşık %68'inin sık yaşadığını bildirdiği...
Belki bu atasözü, beynimizin en eski yanılgısını saklıyor. Verdiğimiz bir kararın “doğruluğunu” yıllar sonra sonucuna bakarak değerlendiririz. Sonuç kötüyse “yanlış karar verdim” deriz. Oysa karar, verildiği andaki bilgilerle yapılmıştı. Bir ilişkiyi niye tercih ettim birisine niye oy vermişim ya da o iş yerinden niye ayrıldım ya da...
Ama tarif ettiği özellikler bilimde tanıdık geliyor. Astroloji bilim değildir — tahminleri tekrarlanamaz, yanlışlanamaz ve nedensel bir mekanizmaya dayanmaz. Yine de “tam beni anlatıyor” hissini yaratır. Bunun adı Forer / Barnum etkisi: genel ve muğlak kişilik tanımlarını kendimize özel sanma eğilimi. Peki neden bu kadar yakın geliyor?...
Bir köpek, bir kedi, bir muhabbet kuşu — depresyona ilaç değildir. Ama doğru kişide, doğru durumda, etkisi ölçülebilir. Literatür ne diyor? • Tek başına yaşayan yaşlılarda evcil hayvan sahipleri yalnızlık bildirme olasılığı %36 daha düşük (Stanley, 2014). • Köpek destekli terapi, 65+ yetişkinlerde depresif belirtilerde orta düzeyde anlamlı...
Bu soru bir suçlama değil — bir farkındalık çağrısı. Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) zamanı, dikkati ve değerleri psikolojinin merkezine koyar. Çünkü zaman para gibi tasarruf edilemez, geri kazanılamaz. Yalnızca yönlendirilebilir. Veriler net konuşuyor. The Lancet’te yayımlanan İngiltere Yaşlanma Çalışması’nda (n>9.000), yaşamlarında en düşük “anlam puanı”...
3 milyon hastalık ABD verisi (Quinn et al., American Journal of Psychiatry 2017): DEHB ilacı kullanılan dönemde madde ilişkili acil servis başvuruları erkeklerde %35, kadınlarda %31 azaldı. Tedavi bittikten 2 yıl sonra bile koruyucu etki sürüyor. İsveç ulusal kayıt verisi (Chang et al., 2014; n=38.753): reçeteli...
O patlama anında haklı olduğunu söyleyemezsin. Çünkü tam o an, derdini anlatmak için ihtiyacın olan beyin bölgesi — prefrontal korteks — büyük ölçüde devre dışı kalır. Amigdala alarmı çalar, kalp hızlanır, ses yükselir. Ve sonradan “ben bunu söylemezdim” dediğin cümleler dökülür. Söyleyen, kelimenin tam anlamıyla, beyninin...
Davranış değişiminin sandığımızdan daha az konuşulan kuralı: mesajın etkisini büyük ölçüde içeriği değil, onu taşıyan kişi belirler. Framingham Heart Study’nin 12.067 kişilik ve 32 yıllık verisinde, eşi sigarayı bırakanların kendilerinin de bırakma olasılığı %67 düşüyor (Christakis & Fowler, NEJM, 2008). JAMA Internal Medicine’da 3.722 çift üzerinde...
Eleştiri aldıktan saatler sonra hâlâ olayı çevirip duruyor musunuz? Küçük bir aksilik içinizi neden “çökertiyor”? Duygu düzenleme bozukluğu (emotion dysregulation), yetişkin DEHB hastalarının %50–70’inde görülür. Çocuklarda yapılan 77 çalışmalık meta-analiz (n=32.044), DEHB’li çocuklarda duygusal labilitenin kontrollere göre belirgin yüksek olduğunu gösteriyor (Cohen d = 0.95, büyük...
Hiçbir şeyden keyif alamamak, tembellik değildir. Kişilik zafiyeti de değildir. Klinik bir belirtidir: anhedoni. DSM-5’te depresyonun iki çekirdek belirtisinden biri. Tek başına tanı değildir — ama güçlü bir uyarıdır. İki yüzü vardır: 🔹 “Haz alamamak” — yemek tat vermez, müzik içerde titreşmez (konsumatuar) 🔹 “İstek bulamamak” — başlamak...