Aklında aynı düşünce dönüp duruyor mu? Bu derin düşünmek değil — klinik adı ruminasyon. Geceleri saatlerce uyanık kalmak, aynı olayı onlarca kez yeniden oynatmak, çözüme ulaşmadan tüketmek. Bu, beynin “varsayılan modunun” (Default Mode Network) devrede kalmasıdır — depresyonun en güçlü öngörücülerinden biri. “Düşünmemeye çalışmak” işe yaramaz: 31...
100.000 kişiyi izleyen yeni veriler süreden bile önemli olan şeyi söylüyor. Yetişkin için en yaygın yanıt: gece 7-9 saat. Ama veriler U-şeklinde bir tablo gösteriyor: çok kısa (<6 saat) ve çok uzun (>9.5 saat) uyku — depresyon, anksiyete, bipolar bozukluk ve madde kullanımı ile anlamlı şekilde...
Aynı 7 saati uyuduğunuzu sanıyorsunuz. Beyniniz HANGİ 7 saat olduğuna bakıyor — ve mood’unuz da öyle. UK Biobank’ın 91.105 kişilik analizinde sirkadiyen ritim amplitüdü düşük olanlarda yaşam boyu majör depresyon riski %6, bipolar bozukluk riski %11 daha yüksek. Mood instabilitesi, yalnızlık ve nörotisizm buna eşlik ediyor...
Sabah dağılan dikkat, gece 11'de toparlanıyorsa — bu his gerçek, ama avantaj değil. DEHB ile yaşayan yetişkinlerin yaklaşık %29'u akşamcı kronotipe sahiptir (kontrol grubunda ~%17). Gecikmiş Uyku Fazı Sendromu riski 2,4 kat daha yüksektir. Bu sadece bir "tercih" değil; biyolojik bir kayma: ▸ Melatonin başlangıcı (DLMO) ortalama...
Hem dağınık hem mükemmeliyetçi olabilir miyiz? Klinikte yanıtı evet — özellikle yüksek zekâ altında. OKKB (Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu), OKB ile karıştırılmamalı. OKB’de istem dışı düşünceler ve ritüeller vardır; OKKB ise kişiliğin kendisine yerleşmiş aşırı mükemmeliyetçilik, katılık, kontrol ihtiyacı ve aşırı işkolikliktir. DEHB ile OKKB ilk bakışta zıt...
Yanıt için kişiliği parçalamak değil — savunmayı görünür kılmak gerekiyor. Klinikte narsisizm tek bir tablo değil; ICD-11 ve DSM-5-AMPD onu kendilik / öz-yönelim / empati / yakınlık alanlarındaki bozulma şiddeti üzerinden okur. Üç temel boyut var: agentik dışadönüklük, antagonizma ve narsistik nörotisizm. Klasik gözlemde üç yüz ayırt...
Saatlerce ekrana bakıp hiçbir şey yapamadığınız anlar tesadüf değil. Sürekli bilişsel yük altında dikkat (vigilant attention) zamanla düşer — bu nörobilimde “vigilance decrement” olarak bilinir. Mikro mola, iki görev arasında verilen 30 saniye–10 dakikalık kısa aradır. 22 çalışmayı içeren bir meta-analiz (n=2.335) gösterdi ki kısa molalar...
Beyniniz onun tersini de otomatik öğreniyor. Çocuk masallarından film finallerine kadar duyduğumuz bu cümle, dilbilim ve davranış biliminin kavşağında ciddi bir politik risk taşır. #İlişkisel Çerçeve Kuramı’na (RFT) göre beyin, bir cümle kurulduğunda yalnız o cümleyi değil; onun simetriğini, zıttını ve bağlantılarını da otomatik olarak türetir (mutual entailment)....
En sık 5 spesifik fobi ve bilimsel olarak en etkili tedavi yöntemi. Asansöre binmemek için 7 kat merdiven çıkıyorsanız. Tatil planınızı uçaktan kaçınmak için değiştiriyorsanız. Kan testi randevunuzu haftalardır erteliyorsanız — Bu, “biraz korkma” değil. Klinik bir tablo olabilir. 📊 Yaşam boyu fobik bozukluk yaygınlığı yetişkinlerde **%7.7 – %12.5**. Yani...
Uykusuz bir geceden sonra dünya hep biraz daha kasvetli görünür. Bu bir tesadüf değil — beyninizin duygu işleme sistemi geceleyin çalışır. Uykusuzluk yaşayan bireylerde depresyon gelişme riski 1.82 kat, anksiyete bozukluğu riski ise 3.23 kat artıyor (Almeida et al., 2022; Hertenstein et al., 2019). REM uykusunda beyin,...