"Üzülmek de sevdaya dair." Attila İlhan böyle yazmıştı. Peki acı gerçekten bir arıza mı — yoksa neyi sevdiğinin haritası mı? Psikolojinin son yıllardaki en sağlam bulgularından biri şu: asıl sorun çoğu zaman acının kendisi değil, acıdan kaçmak. "Deneyimsel kaçınma" denen bu eğilim; depresyon, kaygı, travma ve...
Kötü bir günün ardından tek kadeh… Peki ertesi sabah neden daha kötü hissediyorsun? Alkol akut olarak kaygıyı azaltır: GABA'yı güçlendirir, glutamatı baskılar. Tuzak da buradadır. Beyin dengelemek için ters yöne kurulur; alkol düşünce geriye aşırı uyarılmış bir sinir sistemi kalır — kaygı, huzursuzluk, bozulmuş uyku. Kaygıyı...
Depresyon gibi görünür — ama tedavisi bambaşkadır. Bipolar depresyon kolayca gözden kaçar. Bipolar bozukluk, güçlü genetik-nörobiyolojik temeli olan bir beyin hastalığıdır; bir "irade" meselesi değildir. İkiz ve aile çalışmalarında kalıtsallık genellikle yaklaşık %60–80 aralığında bildirilir (Mullins ve ark., Nat Genet 2021). Sorun şu: Bipolar hastalarda semptomatik zamanın...
“Sonra uyurum” dediğin her gece metabolizman fatura kesiyor. Az uyku insülini köreltir, iştahı artırır. Uyku sadece dinlenme değil; kan şekerini, açlık–tokluk sinyallerini ve enerji dengesini yöneten sistemlerin bakım penceresidir. Bu pencere kısaldığında etkiler ölçülebilir hâle gelir. Literatür ne diyor? • 35 randomize çalışmanın meta-analizinde uyku kısıtlaması insülin duyarlılığını...
Algılanan adaletsizlik ile depresif belirtiler arasında güçlü bir bağ var: 33 çalışmayı birleştiren bir meta-analiz, bu ilişkiyi r = 0,57 olarak buluyor ve onu doğrudan çürüten çelişen bir kanıta rastlanmıyor. Adalet; süreçsel (kararların adil alınması), ilişkisel (saygılı muamele), dağıtımsal (emeğin adil paylaşımı) ve kişisel adalet...
Kötü bir şey düşününce içiniz mi ürperiyor? "Ağzından çıkana dikkat et, başına gelir" — bu inanış göründüğü kadar masum değil. Zihni çok kuran biri için tam bir tuzak. Psikolojide adı var: Düşünce-Eylem Kaynaşması (TAF). Yani "bir şeyi düşünmek onu olası kılar" ya da "kötü bir şey...
"Ben olsam asla yapmazdım." Emin misin? Sınanmadığın bir günahın masumu olmayabilirsin — çünkü o sınavı hiç vermedin. Başkasının davranışını dışarıdan izlerken sessiz bir varsayım çalışır: "sorun o kişinin karakterinde." Sosyal psikolojide bunun adı temel atıf hatası (korrespondans yanlılığı): bir davranışı doğuran durumsal baskıları hafife alıp kişinin...
Herkesi memnun etmeye çalışırken, sonunda kimseyi —en çok da kendinizi— memnun edemiyor musunuz? Bunun klinik bir karşılığı var: sosyotropi. İlişkileri ve onayı aşırı önemseme, reddedilmekten kaçınma. Psikolojide "unmitigated communion" da denir: başkasına odaklanırken kendi ihtiyacını yok sayan bakım. 100 çalışmalık bir meta-analiz (26.645 kişi) çarpıcı bir paradoksu...
Bebeğin ruh sağlığı annede başlar — ama hiçbir anne bunu yalnız taşımak zorunda değil. Doğum sonrası depresyon her 7 anneden yaklaşık 1'ini etkiler ve çoğu zaman fark edilmeden kalır. Bu bir "zayıflık" değil; yaygın, tanınabilir ve tedavi edilebilir bir durumdur. Bebekler stresle baş etmeyi, bir yetişkinin...
Açtığında 5 dakikaydı. 90 dakika geçti. Kaydırmalı videolar dikkatimizi ve uykumuzu gerçekten bozuyor mu — yoksa abartı mı? Cevap düşündüğünüzden daha nüanslı. Sorun "iradesizlik" değil, tasarım: sonsuz akış ve "bir sonraki video nefis mi olacak?" belirsizliği, beynin ödül sistemini en güçlü uyaran biçimdir (Schultz, Nat Rev...