Eleştiri aldıktan saatler sonra hâlâ olayı çevirip duruyor musunuz? Küçük bir aksilik içinizi neden “çökertiyor”?
Duygu düzenleme bozukluğu (emotion dysregulation), yetişkin DEHB hastalarının %50–70’inde görülür. Çocuklarda yapılan 77 çalışmalık meta-analiz (n=32.044), DEHB’li çocuklarda duygusal labilitenin kontrollere göre belirgin yüksek olduğunu gösteriyor (Cohen d = 0.95, büyük etki).
Burada öfke kontrolü değil, “duyguyu yatıştırma süresi” bozulur. DEHB’de tetik çekildikten sonra dikkati duygudan çekmek, hisleri yeniden çerçevelemek ve dengeye dönmek belirgin biçimde zorlaşır. Bu profile literatürde Duygusal Dürtüsellik (EI) ve Eksik Duygusal Öz-Düzenleme (DESR) adı verilir. Beyinde aşağıdan-yukarı (amigdala) hassasiyeti artmıştır; yukarıdan-aşağı (medial prefrontal korteks) frenleme zayıflar.
Bu boyut tedavi planında atlanırsa ilaç ve terapi etkisi yarım kalır. Nereden başlamalı?
1. Doğru tanı: çocukluktan süreklilik gösteren bir patern aranır, bipolar/sınır kişilikle karıştırılmamalı.
2. Farmakoterapi: meta-analizde lisdeksamfetamin (SMD 0.50), metilfenidat (SMD 0.34), atomoksetin (SMD 0.24) duygu disregülasyonunda etkili.
3. Beceri eğitimi: DEHB için uyarlanmış DBT (COMPAS, n=433) ve mindfulness-temelli bilişsel terapi (MBCT) anlamlı yarar sağlıyor.
4. Yaşam temelleri: uyku, aerobik egzersiz, stres maruziyetinin azaltılması seyri belirgin etkiler.
Bu yazı tanı veya tedavi yerine geçmez. Belirtileriniz işlevselliğinizi etkiliyorsa bir psikiyatri uzmanına başvurun.