Güncel Makaleler

21 May

Posted at 00:27h in Güncel Makaleler

Bu soru bir suçlama değil — bir farkındalık çağrısı. Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) zamanı, dikkati ve değerleri psikolojinin merkezine koyar. Çünkü zaman para gibi tasarruf edilemez, geri kazanılamaz. Yalnızca yönlendirilebilir. Veriler net konuşuyor. The Lancet’te yayımlanan İngiltere Yaşlanma Çalışması’nda (n>9.000), yaşamlarında en düşük “anlam puanı”...

21 May

Posted at 00:23h in Güncel Makaleler

O patlama anında haklı olduğunu söyleyemezsin. Çünkü tam o an, derdini anlatmak için ihtiyacın olan beyin bölgesi — prefrontal korteks — büyük ölçüde devre dışı kalır. Amigdala alarmı çalar, kalp hızlanır, ses yükselir. Ve sonradan “ben bunu söylemezdim” dediğin cümleler dökülür. Söyleyen, kelimenin tam anlamıyla, beyninin...

21 May

Posted at 00:19h in Güncel Makaleler

Davranış değişiminin sandığımızdan daha az konuşulan kuralı: mesajın etkisini büyük ölçüde içeriği değil, onu taşıyan kişi belirler. Framingham Heart Study’nin 12.067 kişilik ve 32 yıllık verisinde, eşi sigarayı bırakanların kendilerinin de bırakma olasılığı %67 düşüyor (Christakis & Fowler, NEJM, 2008). JAMA Internal Medicine’da 3.722 çift üzerinde...

21 May

Posted at 00:17h in Güncel Makaleler

Eleştiri aldıktan saatler sonra hâlâ olayı çevirip duruyor musunuz? Küçük bir aksilik içinizi neden “çökertiyor”? Duygu düzenleme bozukluğu (emotion dysregulation), yetişkin DEHB hastalarının %50–70’inde görülür. Çocuklarda yapılan 77 çalışmalık meta-analiz (n=32.044), DEHB’li çocuklarda duygusal labilitenin kontrollere göre belirgin yüksek olduğunu gösteriyor (Cohen d = 0.95, büyük...

16 May

Posted at 11:14h in Güncel Makaleler

Hiçbir şeyden keyif alamamak, tembellik değildir. Kişilik zafiyeti de değildir. Klinik bir belirtidir: anhedoni. DSM-5’te depresyonun iki çekirdek belirtisinden biri. Tek başına tanı değildir — ama güçlü bir uyarıdır. İki yüzü vardır: 🔹 “Haz alamamak” — yemek tat vermez, müzik içerde titreşmez (konsumatuar) 🔹 “İstek bulamamak” — başlamak...

16 May

Posted at 11:02h in Güncel Makaleler

Aklında aynı düşünce dönüp duruyor mu? Bu derin düşünmek değil — klinik adı ruminasyon. Geceleri saatlerce uyanık kalmak, aynı olayı onlarca kez yeniden oynatmak, çözüme ulaşmadan tüketmek. Bu, beynin “varsayılan modunun” (Default Mode Network) devrede kalmasıdır — depresyonun en güçlü öngörücülerinden biri. “Düşünmemeye çalışmak” işe yaramaz: 31...

11 May

Posted at 18:48h in Güncel Makaleler

100.000 kişiyi izleyen yeni veriler süreden bile önemli olan şeyi söylüyor. Yetişkin için en yaygın yanıt: gece 7-9 saat. Ama veriler U-şeklinde bir tablo gösteriyor: çok kısa (<6 saat) ve çok uzun (>9.5 saat) uyku — depresyon, anksiyete, bipolar bozukluk ve madde kullanımı ile anlamlı şekilde...

11 May

Posted at 18:31h in Güncel Makaleler

Aynı 7 saati uyuduğunuzu sanıyorsunuz. Beyniniz HANGİ 7 saat olduğuna bakıyor — ve mood’unuz da öyle. UK Biobank’ın 91.105 kişilik analizinde sirkadiyen ritim amplitüdü düşük olanlarda yaşam boyu majör depresyon riski %6, bipolar bozukluk riski %11 daha yüksek. Mood instabilitesi, yalnızlık ve nörotisizm buna eşlik ediyor...

11 May

Posted at 18:23h in Güncel Makaleler

Sabah dağılan dikkat, gece 11'de toparlanıyorsa — bu his gerçek, ama avantaj değil. DEHB ile yaşayan yetişkinlerin yaklaşık %29'u akşamcı kronotipe sahiptir (kontrol grubunda ~%17). Gecikmiş Uyku Fazı Sendromu riski 2,4 kat daha yüksektir. Bu sadece bir "tercih" değil; biyolojik bir kayma: ▸ Melatonin başlangıcı (DLMO) ortalama...