Birine bir şey sormadan önce sezgisel olarak “uygun an”ı arar, “ters zaman”dan kaçınırız. Bu halk sezgisinin arkasında ölçülebilir bir bilim var. Kendimizi ve başkalarını sabit, tutarlı bir “karakter” gibi algılarız. Oysa davranış gerçek hayatta günlerce ölçüldüğünde tablo değişiyor: tipik insan, aynı kişilik özelliğinin neredeyse tüm düzeylerini...
Zaman duyguların hem ilacı, hem zehridir. Hangisi olacağını siz belirlersiniz. Olumsuz duygular zamanla daha hızlı söner — buna “solan duygu yanlılığı” denir; 10 farklı kültürde, 2.400 otobiyografik anıda gösterilmiş bir nöroregülasyon örüntüsüdür. Aynı zamanda Gilbert ve ekibinin gösterdiği gibi, beynin psikolojik bağışıklık sistemi sayesinde toparlanmamız beklediğimizden...
Çay yaprağında aslında "çay kokusu" yoktur. O bakır kırmızısı renk, o karakteristik aroma, o buruk tat — hiçbiri taze yaprakta bulunmaz. Tüm bunlar bir hücresel paradoksla oluşur: çay yaprağındaki polifenoller (kateşinler) hücrenin vakuolünde, onları dönüştürecek enzim (polifenol oksidaz) ise kloroplastta — yani aynı hücre içinde fiziksel...
Şehir havası akciğerinizden öteye geçiyor — depresyonun, anksiyetenin ve demansın sandığımızdan büyük bir parçası. PM₂.₅ olarak adlandırılan ultra-ince partiküller, bir saç telinin yaklaşık otuzda biri büyüklüğünde. Bu kadar küçük olduğu için akciğer alveollerinden doğrudan kana karışıyor, kan-beyin bariyerini geçiyor ve nöral dokuda biriktiği insan beyin modellerinde...
Ruh sağlığını "iyileştirmek" için hep tedavi konuşulur. Oysa beynin koruyucu altyapısı, hastalık başlamadan kurulur. Önleyici psikiyatri, son 10 yılda yaşam tarzının ruhsal bozukluk riskini gerçekten azalttığını gösteren güçlü kanıtlar üretti. Mevcut tedaviler küresel hastalık yükünün ancak yaklaşık üçte birini ele alabiliyor — geri kalan, önlemenin alanı. Literatürdeki...
Bir mentörünüz olduğunda beyniniz farklı çalışır — kanıtlar net. Mentörlük; ebeveyn dışı, destekleyici bir yetişkinle düzenli ve karşılıklı bir ilişkidir. Doğal ya da yapılandırılmış olabilir. Yıllar süren meta-analizler aynı yöne işaret ediyor: bu ilişki ruh sağlığının değişmeyen koruyucu faktörlerinden biri. Ulusal verilerde, doğal bir mentörü olan koruyucu...
Beş saat geçti, hiç fark etmedin. Telefon çaldı, açmadın. Yemek soğudu, unuttun. DEHB hiperfokusunda her şey buharlaşır. Bu, irade gücü değil. Yoğun, daralmış, uzun süreli odaklanma hali — literatürde "hiperfokus" olarak tanımlanan, DSM-5'te kriter olarak yer almasa da DEHB tanılı yetişkinlerin yaklaşık %68'inin sık yaşadığını bildirdiği...
Belki bu atasözü, beynimizin en eski yanılgısını saklıyor. Verdiğimiz bir kararın “doğruluğunu” yıllar sonra sonucuna bakarak değerlendiririz. Sonuç kötüyse “yanlış karar verdim” deriz. Oysa karar, verildiği andaki bilgilerle yapılmıştı. Bir ilişkiyi niye tercih ettim birisine niye oy vermişim ya da o iş yerinden niye ayrıldım ya da...
Ama tarif ettiği özellikler bilimde tanıdık geliyor. Astroloji bilim değildir — tahminleri tekrarlanamaz, yanlışlanamaz ve nedensel bir mekanizmaya dayanmaz. Yine de “tam beni anlatıyor” hissini yaratır. Bunun adı Forer / Barnum etkisi: genel ve muğlak kişilik tanımlarını kendimize özel sanma eğilimi. Peki neden bu kadar yakın geliyor?...
Bir köpek, bir kedi, bir muhabbet kuşu — depresyona ilaç değildir. Ama doğru kişide, doğru durumda, etkisi ölçülebilir. Literatür ne diyor? • Tek başına yaşayan yaşlılarda evcil hayvan sahipleri yalnızlık bildirme olasılığı %36 daha düşük (Stanley, 2014). • Köpek destekli terapi, 65+ yetişkinlerde depresif belirtilerde orta düzeyde anlamlı...