Depresyon gibi görünür — ama tedavisi bambaşkadır. Bipolar depresyon kolayca gözden kaçar. Bipolar bozukluk, güçlü genetik-nörobiyolojik temeli olan bir beyin hastalığıdır; bir "irade" meselesi değildir. İkiz ve aile çalışmalarında kalıtsallık genellikle yaklaşık %60–80 aralığında bildirilir (Mullins ve ark., Nat Genet 2021). Sorun şu: Bipolar hastalarda semptomatik zamanın...
“Sonra uyurum” dediğin her gece metabolizman fatura kesiyor. Az uyku insülini köreltir, iştahı artırır. Uyku sadece dinlenme değil; kan şekerini, açlık–tokluk sinyallerini ve enerji dengesini yöneten sistemlerin bakım penceresidir. Bu pencere kısaldığında etkiler ölçülebilir hâle gelir. Literatür ne diyor? • 35 randomize çalışmanın meta-analizinde uyku kısıtlaması insülin duyarlılığını...
Algılanan adaletsizlik ile depresif belirtiler arasında güçlü bir bağ var: 33 çalışmayı birleştiren bir meta-analiz, bu ilişkiyi r = 0,57 olarak buluyor ve onu doğrudan çürüten çelişen bir kanıta rastlanmıyor. Adalet; süreçsel (kararların adil alınması), ilişkisel (saygılı muamele), dağıtımsal (emeğin adil paylaşımı) ve kişisel adalet...
Kötü bir şey düşününce içiniz mi ürperiyor? "Ağzından çıkana dikkat et, başına gelir" — bu inanış göründüğü kadar masum değil. Zihni çok kuran biri için tam bir tuzak. Psikolojide adı var: Düşünce-Eylem Kaynaşması (TAF). Yani "bir şeyi düşünmek onu olası kılar" ya da "kötü bir şey...
"Ben olsam asla yapmazdım." Emin misin? Sınanmadığın bir günahın masumu olmayabilirsin — çünkü o sınavı hiç vermedin. Başkasının davranışını dışarıdan izlerken sessiz bir varsayım çalışır: "sorun o kişinin karakterinde." Sosyal psikolojide bunun adı temel atıf hatası (korrespondans yanlılığı): bir davranışı doğuran durumsal baskıları hafife alıp kişinin...
Herkesi memnun etmeye çalışırken, sonunda kimseyi —en çok da kendinizi— memnun edemiyor musunuz? Bunun klinik bir karşılığı var: sosyotropi. İlişkileri ve onayı aşırı önemseme, reddedilmekten kaçınma. Psikolojide "unmitigated communion" da denir: başkasına odaklanırken kendi ihtiyacını yok sayan bakım. 100 çalışmalık bir meta-analiz (26.645 kişi) çarpıcı bir paradoksu...
Bebeğin ruh sağlığı annede başlar — ama hiçbir anne bunu yalnız taşımak zorunda değil. Doğum sonrası depresyon her 7 anneden yaklaşık 1'ini etkiler ve çoğu zaman fark edilmeden kalır. Bu bir "zayıflık" değil; yaygın, tanınabilir ve tedavi edilebilir bir durumdur. Bebekler stresle baş etmeyi, bir yetişkinin...
Açtığında 5 dakikaydı. 90 dakika geçti. Kaydırmalı videolar dikkatimizi ve uykumuzu gerçekten bozuyor mu — yoksa abartı mı? Cevap düşündüğünüzden daha nüanslı. Sorun "iradesizlik" değil, tasarım: sonsuz akış ve "bir sonraki video nefis mi olacak?" belirsizliği, beynin ödül sistemini en güçlü uyaran biçimdir (Schultz, Nat Rev...
İleri yaşta arkadaşlık bir lüks değil — yaşam süresini, sigarayı bırakmakla kıyaslanabilir düzeyde uzatan bir koruyucu faktör. Emeklilik, çocukların kendi hayatına yönelmesi, eş ve arkadaş kayıpları… İleri yaşta sosyal çevre çoğu zaman istemeden daralır. Oysa bu, yaşlanmanın kaçınılmaz bir parçası değil — değiştirilebilir bir durumdur. Kanıt ne...
Antidepresan bağımlılık yapar mı? Kişiliği değiştirir mi? En sık 6 korku ve kanıtın söyledikleri 👇 Antidepresanlar bağımlılık (addiction) yapmaz: aşerme, giderek artan doz ihtiyacı ve zorlantılı kullanım görülmez. Ani kesilince çıkabilen "bırakma/yoksunluk belirtileri" ise bundan farklı bir durumdur — çözümü hekim eşliğinde kademeli azaltmaktır (Horowitz &...