Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

SO143

Psikiyatride ilişkisel olarak sorumlu yapay zekâya doğru: yansıtmalı özdeşim üzerinden nöropsikanalitik bir çerçeve

TOWARD RELATIONALLY RESPONSIBLE AI IN PSYCHIATRY: A NEUROPSYCHOANALYTIC FRAMEWORK THROUGH PROJECTIVE IDENTIFICATION

Psikiyatride insan benzeri yapay zekâ yalnız doğruluk ve güvenlik ölçütleriyle değil, kullanıcının ona yüklediği ilişkisel anlamlar ve etkileşimin gidişatı üzerinden de değerlendirilmelidir.

Amaç, ruh sağlığı alanına giren insan benzeri yapay zekâ sistemlerinin değerlendirilmesine, insan ile yapay zekâ etkileşiminin bilinçdışı, duygulanımsal ve bedenlenmiş boyutlarını kapsayan nöropsikanalitik bir çerçeve önermektir. Yöntem, yansıtmalı özdeşime (projective identification) ilişkin psikanalitik kuramı, nöropsikanalitik yaklaşımları, bedenlenmiş simülasyon araştırmalarını, yapay zekânın kendini modellemesi ve aksiyomatik olmayan akıl yürütme yazınını ve ruh sağlığında yapay zekâ tartışmalarını birleştiren kavramsal bir çözümlemedir; yansıtmalı özdeşim hem savunma süreci hem de simgesel öncesi ilişkisel iletişim biçimi olarak merkezi model alınmıştır. Posterde teknik olarak güvenli bir yanıtın bile kullanıcı tarafından güvence, yargı, tanınma, geri çekilme ya da bakım olarak deneyimlenebileceği, dolayısıyla sorunun yalnız yanıtın doğruluğu değil hangi ilişkiyi kurduğu olduğu vurgulanmaktadır. İkinci olarak toplumsal bilişin salt dilsel olmadığı, iç beden temsilleri, interosepsiyon ve duygulanımsal uyumlanma ile dış beden temsilleri ve zihin kuramının (theory of mind) birlikte işlediği belirtilmekte; bunun yansıtmalı özdeşimi nörolojik olarak kanıtlamadığı, yalnız kişilerarası anlamanın bedenlenmiş ve ilişkisel olduğu savını desteklediği açıkça not edilmektedir. Üçüncü olarak yapay zekânın yönlendirebileceği, dengeleyebileceği, yavaşlatabileceği, kılavuzluk edebileceği ve sevk edebileceği, ancak birlikte hissedemeyeceği, birlikte bekleyemeyeceği, karşıaktarımı (countertransference) kullanamayacağı ve terapötik bir çerçeve üstlenemeyeceği belirtilerek kapsama dilinin taklit edilebileceği fakat psikanalitik anlamda kapsamanın gerçekleşemeyeceği savunulmaktadır. Yinelenen etkileşimlerde bağımlılığın tırmanması, duygulanımsal tırmanma, yalancı yakınlık, insana devirin başarısız olması ve antropomorfik aşırı güven gibi ilişkisel riskler sıralanmakta, özellikle örselenebilir durumlardaki kullanıcılarda bağlanma ve aşırı güven gelişebileceği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak psikiyatrik yapay zekânın yalnız tek tek çıktıları değil etkileşimin gidişatını da izlemesi, tasarım ve değerlendirmede teknik başarımın yanına ilişkisel güvenliğin, sınırların ve etik çerçevenin eklenmesi önerilmektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri