Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0041

Siber tanıkların davranışını belirleyen etkenler

THE FACTORS DETERMINING THE BEHAVIOUR OF CYBERBYSTANDERS

Siber tanıkların saldırgan yorumlara verdiği tepki, davranışın zararlılığından çok ilişki yakınlığı, tanığın cinsiyeti ve karşıdakinin sosyal çekiciliği gibi sosyal etkenlerle şekillenmektedir.

Çalışma, siber zorbalığa tanık olan kişilerin (cyberbystander) tepkilerinin ilişki yakınlığı, tanığın cinsiyeti, sosyal çekicilik, uyarılan üzüntü ve gözlenen kişinin mağdur ya da saldırgan rolünden nasıl etkilendiğini incelemeyi amaçlamıştır. Simüle edilmiş bir Facebook ortamında 18 ile 26 yaş arasındaki sosyal medya kullanıcılarıyla iki bağımsız laboratuvar deneyi yürütüldü; katılımcılar 20'şer saldırgan yorumdan oluşan iki sete Beğen (saldırgana destek, +1), Tepki yok (0) ve Beğenme (mağdura destek, 1) seçenekleriyle yanıt verdi ve yüksek puanlar mağdura daha güçlü desteği gösterdi. Birinci çalışmada 235 katılımcıda (ortalama yaş 21,37, standart sapma 1,69; %49,8 kadın) tekrarlı ölçümler ANOVA'sı ilişki yakınlığının anlamlı ana etkisini gösterdi: F(1, 218) = 21,65, p < 0,001, kısmi eta kare (partial eta squared) 0,09; yakın arkadaş koşulunda ortalama 0,86 (standart hata 0,02), yabancı koşulunda 0,74 (standart hata 0,02). Aynı çalışmada cinsiyetin ana etkisi anlamlıydı (F(1, 218) = 6,24; p = 0,013; kısmi eta kare 0,03; kadınlar 0,85, erkekler 0,76), buna karşın gözlenen kişinin mağdur ya da saldırgan rolünün etkisi anlamsızdı (F(1, 212) = 0,14; p = 0,713) ve anlamlı etkileşim bulunmadı. İkinci çalışmada 229 Facebook kullanıcısında (%50,7 kadın; %94,3'ü en sık Facebook kullanıyor) sosyal çekiciliğin ana etkisi anlamlıydı (F(1, 234) = 7,78; p = 0,006; kısmi eta kare 0,03); sosyal olarak çekici kişiler 0,91 (standart hata 0,01), çekici olmayanlar 0,88 (standart hata 0,02) puan aldı. Sosyal çekicilik ile rol arasındaki etkileşim anlamlıydı (F(1, 234) = 20,63; p < 0,001; kısmi eta kare 0,09): çekici kişiler mağdur olarak sunulduğunda (0,89) saldırgan olarak sunulduklarından (0,87) daha fazla destek gördü; uyarılan üzüntü ve hedef rolünün ana etkileri anlamsızdı. Yazarlar, tanıkların müdahale isteğinin davranışın zararlılığıyla ilgisiz etkenlerce belirlenebildiğini, önleme programlarının bu sosyal önyargıları ele alması gerektiğini vurgulamıştır.

Tüm WCP 2026 özetleri