Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV1355

Kentleşmenin büyüttüğü evrimsel uyumsuzluk: gençlik ruh sağlığında algoritmik patogenez ve dijital pandemi

URBANIZATION-AMPLIFIED EVOLUTIONARY MISMATCH: ALGORITHMIC PATHOGENESIS AND THE DIGITAL PANDEMIC IN YOUTH MENTAL HEALTH

Poster, gençlerde dijital pandemiyi nörobiyolojik kırılganlık, kentleşmeye bağlı evrimsel uyumsuzluk ve algoritmik bulaş kanallarının birleştiği sosyo nörobiyolojik bir modelle açıklamakta ve terapötik yapay zekâ müdahalelerini karşı önlem olarak önermektedir.

Posterin amacı, gençlik ruh sağlığında dijital pandeminin kentleşme ile büyüyen evrimsel uyumsuzluk üzerinden nasıl işlediğini gösteren kavramsal bir model sunmaktır; model Curr Opin Psychiatry 2026;39:269-279'da yayımlanan çalışmaya dayanmaktadır. Modelde dört bileşen tanımlanmaktadır: nörobiyolojik kırılganlık (hipotalamus hipofiz adrenal ekseni, sirkadiyen işlev bozukluğu, bağırsak beyin ekseni ile depresyon, anksiyete, benlik imgesi bozuklukları, kendine zarar verme ve intihar davranışları), kentleşme (evrimsel uyumsuzluk, oyun temelli çocukluğa karşı telefon temelli çocukluk, kronik akademik ve ebeveynlik stresi, sanal sosyal stres, inflamatuvar yaşam tarzı), dijital pandemi bulaşı ve terapötik yapay zekâ müdahaleleri. Algoritmik patogenez, yapay zekâ algoritmalarının iyilik hali yerine etkileşimi optimize ederek pandeminin birincil bulaş motoru olarak işlemesi biçiminde tanımlanmaktadır. Yankı odalarında içerik seçimi gençleri filtre balonlarına hapsederek farklı bakış açılarını engellemekte, sosyal karşılaştırmayı ve algılanan sosyal tehdidi artırmakta; sonsuz kaydırma gibi özellikler dopaminerjik yolakları tetikleyerek bilişsel denetimi devre dışı bırakmakta ve uykuyu bozmakta; algoritmaların öfke gibi yüksek uyarılma içeren içerikleri önceliklendirmesi duygusal bulaşa ve kronik psikolojik sıkıntıya yol açmaktadır. Posterdeki Tablo 1 bulaşı üç rol üzerinden ayrıntılandırmaktadır: yapay zekâ algoritmaları, kötü niyetli kullanıcılar (siber zorbalık, zararlı ideolojilerin yayılması, istismar) ve tanı almamış ruhsal bozukluğu olan kullanıcılar (filtrelenmemiş bilinçdışı ifade, duyguların manipülasyonu ve güçlendirilmesi). Karşı önlem olarak psikopatolojik dijital fenotiplerin ve davranışların çevrimiçi taranması ve saptanması, Sosyal Yapay Zekâ, yapay zekâ destekli grup psikoterapisi ve akran destek sistemleri önerilmektedir. Poster kavramsal bir çerçeve sunmakta olup örneklem, ölçüm ya da istatistiksel bulgu içermemektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri