Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

SO444

Türkiye'de psikiyatri hizmetlerinde kısıtlama uygulamaları: Kantçı etik ve hukuki bir analiz

RESTRAINT PRACTICES IN PSYCHIATRIC SERVICES IN TURKEY: A KANTIAN ETHICAL AND LEGAL ANALYSIS

Kantçı çerçeveye göre kısıtlama ancak istisnai koşullarda savunulabilir; Türkiye'de kapsamlı bir ruh sağlığı yasasının bulunmaması zorlayıcı uygulamaların olağanlaşmasını kolaylaştırabilir.

Çalışmanın amacı, psikiyatrik bakımda kısıtlamanın (restraint) etik ve hukuki meşruiyetini Kantçı etik üzerinden eleştirel olarak incelemek ve Türkiye bağlamı için hak temelli bir alternatif önermektir. Yöntem, Kant'ın ahlak felsefesine dayanan kavramsal etik analizdir; özerklik (autonomy), insan onuru (human dignity) ve kategorik buyruk (categorical imperative) kavramları ile Türk Medeni Kanunu'nun 432. maddesi ve fiziksel kısıtlama, tecrit, zorla ilaç uygulaması ve iletişim kısıtlaması gibi yaygın yöntemler klinik uygulamayla ilişkilendirilerek çözümlenmiştir. Analize göre kısıtlama, özellikle zorlamanın özerkliğin önüne geçtiği durumlarda bireyin kendinde amaç olarak görülmesi ilkesini çiğneme riski taşır; hukuki çerçeve güvenlik ve koruma gerekçesiyle bu girişimleri meşrulaştırsa da etik meşruiyeti tartışmalı kalır. Posterde kısıtlamanın ancak istisnai koşullarda, yani yakın ve ciddi zarar, sıkı zorunluluk, orantılılık, mümkün olan en kısa süre ve son çare ölçütleri karşılandığında etik olarak savunulabileceği belirtilmektedir. Rutin kısıtlamanın Kantçı etikle çeliştiği, çünkü hastayı doğal onuru olan özerk bir kişi yerine risk yönetiminin ya da kurumsal denetimin aracı haline getirme riski taşıdığı vurgulanmaktadır. Türkiye'de zorunlu psikiyatrik girişimin esas olarak Türk Medeni Kanunu'na dayandığı, kapsamlı bir ruh sağlığı yasasının bulunmadığı ve belirsiz güvencelerin risk odaklı ve paternalist uygulamaları teşvik edebileceği saptanmıştır. Sonuç olarak paternalizmden hak temelli bakıma geçiş, destekli karar verme ve psikiyatrik ileriye yönelik yönergelerin (advance directives) önceliklendirilmesi önerilmekte; etik düşünüm, terapötik iletişim, sakinleştirme, savunuculuk ve kişi merkezli bakım yoluyla psikiyatri ekibinin bu dönüşümün merkezinde olduğu belirtilmektedir. Poster sayısal veri içermemektedir; bakım etiği (ethics of care) ise kırılganlık, bağımlılık ve empatiye dikkat çeken tamamlayıcı bir bakış olarak sunulmaktadır.

Tüm WCP 2026 özetleri