Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

SO436

Modern psikiyatride zorlamanın etik sınırları

THE ETHICAL LIMITS OF COERCION IN MODERN PSYCHIATRY

Zorlama rutin bir klinik araç değil, gereklilik, orantılılık ve en az kısıtlayıcı seçenek ölçütlerine bağlı istisnai bir müdahaledir ve kullanımındaki büyük ülkeler arası fark yasal düzenlemelerle açıklanamamaktadır.

Çalışma, psikiyatride zorlamanın nasıl kullanıldığını, neyin onu yordadığını ve neyin azalttığını incelemeyi amaçlamaktadır. Zorlama, özerkliğe saygı, klinik yararlılık ve zarardan koruma yükümlülüğü arasında sürekli bir gerilim yaratmakta; istemsiz yatış ve zorunlu tedavi yaygın biçimde kullanılırken insan hakları çerçeveleri bu uygulamaların geleneksel gerekçelerini giderek sorgulamaktadır. Yöntem olarak 2015 ile 2025 yılları arasını kapsayan yapılandırılmış bir derleme yapılmış; özet metne göre PubMed ve Scopus taranmış, PRISMA ölçütleri izlenmiş ve yaklaşık 40 çalışma nitel sentez için değerlendirilmiştir. Bulgulara göre 22 ülkede istemsiz hastaneye yatış oranı 100.000 kişide 14,5 ile 282 arasında değişmekte, yani yaklaşık 20 kat fark göstermektedir; istemsiz yatışlar tüm psikiyatrik yatış epizodlarının %3 ile %22'sini oluşturmakta ve bu değişkenlik yasal düzenleme farklarıyla açıklanamamaktadır. Zorlama olasılığını artıran etkenler psikoz, önceki istemsiz yatış, bipolar bozukluk, erkek cinsiyet, işsizlik ve bekar olma; daha düşük olasılıkla ilişkili olan durum ise depresyondur. Zorlamayı azaltan uygulamalar arasında ön bildirimler (advance statements) ve kriz planları yer alırken, toplum tedavi emirleri (community treatment orders) azaltıcı etki göstermemiştir. Zorlamanın gerekçelendirilmesinde gereklilik, orantılılık ve en az kısıtlayıcı seçenek ölçütleri öne çıkmaktadır. Yazarlar zorlamanın sıkı güvenceler gerektiren istisnai bir müdahale olduğunu, kullanımının yalnız mevzuata değil hizmet yapısına ve toplumsal bağlama göre değiştiğini ve etik hedefin zorlamayı güvenli biçimde uygulamak değil giderek gereksiz kılmak olduğunu belirtmektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri