Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

SO160

Ruhsal güçlükleri olan çocukların ebeveynlerinde öz bakım paradoksu: sıkıntının toplumsal cinsiyete dayalı bir mekanizması

THE SELF CARE PARADOX IN PARENTS OF CHILDREN WITH MENTAL HEALTH DIFFICULTIES: A GENDERED MECHANISM OF DISTRESS

Bakım verme talepleri öz bakımı engelleyerek ebeveyn sıkıntısını sürdüren kendi kendini pekiştiren bir döngü oluşturmakta, bu yük orantısız biçimde anneleri etkilemektedir.

Çalışma, ebeveyn sıkıntısının olası bir mekanizması olarak öz bakım paradoksunu (self-care paradox) ve toplumsal cinsiyete dayalı bakım verme rollerinin bu mekanizmaya katkısını incelemek üzere dört sistematik derlemeyi bütünleştirmeyi amaçlamıştır. Yöntem, ebeveyn iyilik hali, gereksinimler, sıkıntı ve ebeveynleri desteklemeye yönelik girişimlere ilişkin dört sistematik derlemenin bütünleştirici sentezidir; kapsam 32 nicel iyilik hali çalışması, 46 nitel deneyim çalışması, çocuk ve gençlerdeki kendine zarar vermenin etkisine ilişkin 32 çalışma ve 15 iyilik hali girişimi çalışmasıdır (N=812). Analiz, sıkıntı düzeyleri için meta-analiz ile Thomas ve Harden yaklaşımına göre nitel meta-sentezi kapsamakta; kapsamlar ve birincil çalışmalar örtüştüğü için örneklemler havuzlanmamıştır. Anksiyete, ebeveynlik stresi ve genel stres sıklıkla klinik aralıklarda bulunmuş; anne-baba karşılaştırmasında annelerde daha yüksek depresyon (g=0,42; %95 GA 0,18-0,66; N=3552) ve anksiyete (g=0,73; %95 GA 0,27-1,18; N=334) saptanmıştır, ancak anksiyete tahmini birer çalışma çıkarma (leave-one-study-out) duyarlılık analizinde sağlam çıkmamıştır. Nitel bulgular, ebeveynlerin çocuklarının gereksinimlerini kendi iyilik hallerinin önüne koyduğu ve öz bakımın en çok gerekli hale geldiği anda en zor ulaşılır olduğu bir paradoksu göstermiş; pratik kısıtlar (izleme, krizler, hizmetlerde yol bulma, iş ve uyku düzeninin bozulması, azalan zaman ve enerji) ile psikolojik kısıtlar (suçluluk, utanç, kendini suçlama, sorumluluk, kendi gereksinimlerini meşrulaştırmada güçlük) tanımlanmıştır. Kanıt tabanının kendisi de cinsiyete göre dengesizdir: nitel çalışmalar tipik olarak anneleri kapsamakta, kendine zarar verme verileri ağırlıklı olarak kadınlardan gelmekte ve girişim çalışmalarının katılımcılarının %68 ile %100'ü annelerden oluşmaktadır; 15 girişim çalışmasında birincil havuzlanmış etkiler çoğunlukla anlamsız bulunmuş, havuzlanmış izlem etkisi saptanmamıştır. Yazarlar, katılım kapasitesini var sayan ve bu yapısal kısıtları ele almayan girişimlerin etkili olmasının beklenemeyeceğini, gelecekteki yaklaşımların hem psikolojik süreçleri hem de yapısal bakım verme baskılarını hedefleyen, toplumsal cinsiyete duyarlı ve mekanizma odaklı modelleri benimsemesi gerektiğini bildirmektedir; posterde önerilen modelin cinsiyete dayalı aracılık ve nedenselliğinin henüz sınanmadığı belirtilmektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri