Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0056

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ile intihar dışı kendine zarar verme arasındaki bağlantıda duygu düzenleme güçlüğünün rolü

THE ROLE OF EMOTIONAL DYSREGULATION IN THE LINK BETWEEN ADHD AND NON‑SUICIDAL SELF‑INJURY

Duygu düzenleme güçlüğü, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ile intihar dışı kendine zarar verme arasındaki köprü ve tedavide hedeflenebilir bir alandır.

Çalışmanın amacı, duygu düzenleme güçlüğünün (emotional dysregulation, ED) dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (attention-deficit/hyperactivity disorder, ADHD) ile intihar dışı kendine zarar verme (non-suicidal self-injury, NSSI) arasındaki ilişkiye ergenlik ve erişkinliğe geçiş döneminde nasıl aracılık ettiğini incelemek ve önleme ile müdahale için klinik stratejileri belirlemektir. Yöntem, Mart 2026'ya kadar İngilizce yayımlanmış çalışmaların PubMed üzerinden taranmasıyla yapılan bir anlatısal derlemedir; arama terimleri ADHD, duygu düzenleme güçlüğü, intihar dışı kendine zarar verme, ergenlik, erişkinliğe geçiş, dürtüsellik ve cinsiyet farklılıklarıdır; dürtüsellik, duygulanım dengesizliği (affective instability) ve eştanılı psikiyatrik bozukluklara ilişkin veriler değerlendirilmiştir. Posterde sunulan modelde ADHD, özellikle dikkatsizlik ağırlıklı sunum, duygu düzenleme güçlüğü üzerinden NSSI'ye bağlanmakta; dikkatsizlik ağırlıklı alt tip NSSI ile en güçlü ilişkiyi göstermektedir. Duygu düzenleme güçlüğü NSSI ile bağımsız olarak ilişkili bulunmuş, depresyon, anksiyete ve borderline özellikler de bu ilişkide yer almıştır; bilişsel kopukluk sendromu (cognitive disengagement syndrome, CDS) ve zayıf karar verme sürdürücü etkenler olarak belirtilmiştir. Gelişimsel seyirde çocuklukta dikkatsizlik erken bir belirteç olarak orta ergenlikte NSSI'yi yordamakta, genç erişkinlikte yüksek duygu düzenleme güçlüğü ile seyreden ADHD depresyon, anksiyete ve borderline özelliklerde artışla ilişkilenmekte, kadınlarda otuzlu yaşların ortasında genel kendine zarar verme düşünce ve davranışları azalsa da kronik NSSI çocukluk ADHD'siyle bağlantılı kalmaktadır. Uzun dönem izlemde duygu düzenleme güçlüklerinin ADHD öyküsüyle bağlantılı 6 alt boyuttan 4'ünde görüldüğü, yalnızca güncel NSSI ile çocukluk ADHD'si birlikte olan kadınlarda duygu düzenleme güçlüğünün arttığı ve ADHD-Kombine tipin ADHD-Dikkatsiz tipe göre daha belirgin davranışsal kontrol güçlükleri gösterdiği bildirilmiştir. Cinsiyete özgü yolaklarda kadınlarda NSSI oranları daha yüksek olup çoğunlukla içe yönelim belirtileri ve madde kullanımı üzerinden aracılanmakta, erkeklerde ise dürtüsellik kaynaklı duygulanım dengesizliği öne çıkmaktadır. Sonuç olarak ADHD bakımında duygu düzenleme güçlüğünün ele alınması erişkinliğe geçişte NSSI riskini azaltmak için gerekli görülmekte; ADHD farmakoterapisi ile duygu düzenlemeyi hedefleyen terapilerin (ör. diyalektik davranış terapisi) birlikte kullanımı, iki yönlü tarama, duygu düzenleme güçlüğünün erken ele alınması ve cinsiyete duyarlı, kapsayıcı, kültürel olarak duyarlı tedavi yolakları önerilmektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri