Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0059

DEHB ve sanatsal yaratıcılık

ADHD AND ARTISTIC CREATIVITY

DEHB ile ilişkili dikkat, ödül ve yürütücü işlev farklılıkları, hiperodaklanma üzerinden sanatsal yaratıcılığı kolaylaştıran bir etken olarak ele alınabilir.

Amaç, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (attention deficit hyperactivity disorder, ADHD) ile yaratıcılık arasındaki ilişkiyi, özellikle sanatsal üretimle uğraşan kişiler bağlamında gözden geçirmektir. Yöntem olarak sayısal veri ya da örneklem içermeyen bir alanyazın derlemesi sunulmuştur. Posterde DEHB'nin yaşam boyu sürebilen, akademik, toplumsal, duygusal ve mesleki işlevselliği etkileyen nörogelişimsel bir bozukluk olduğu, klinik güçlüklerin ötesinde dikkat, motivasyon, ödül işlemleme ve yürütücü işlevlerde farklılıklarla ilişkilendirildiği belirtilmektedir. Hiperodaklanma (hyperfocus) gibi özelliklerin çeşitli sanatçılarda yaratıcı üretimi artıran etkenler olarak incelendiği, alanyazının DEHB'de prefrontal kortekste başta dopaminerjik ve noradrenerjik olmak üzere monoaminerjik iletimde düzensizliğe işaret ettiği aktarılmaktadır. İlgili nöral ağlar arasında ödül, yürütücü işlev, frontoserebellar, frontostriatal ve dikkat ağları sayılmakta; sanatçılarda haz ile ilişkili uyaranların tetiklediği dopamin salınımının dikkat ve uygulamayı yoğunlaştırarak yaratıcılığın akışını ve sanat üretimini kolaylaştırabileceği öne sürülmektedir. Nörofarklılık (neurodiversity) kavramı üzerinden, bugünün ölçütleriyle bu durumla uyumlu davranışlar sergilediği düşünülen Leonardo da Vinci ve Pablo Picasso örnek verilmekte; tarihsel anlatıların bu kişilerde yüksek düzeyde yenilikçi fikirler, projelere gömülme, güçlü mükemmeliyetçilik ve işleri tamamlamada zorlanma bildirdiği belirtilmektedir. Yoğun çalışma dönemleriyle erteleme arasında salınım tanımı, dikkat, odaklanma ve yaratıcı çıktı arasındaki karmaşık ilişkiyi vurgulamak için kullanılmaktadır.

Tüm WCP 2026 özetleri