Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

SO076

Politika hedeflerinden dava edilebilir haklara: ruh sağlığı uygulama açığını kapatmak için avrupa hukukunun kullanılması

FROM POLICY ASPIRATIONS TO JUSTICIABLE RIGHTS: UTILIZING EUROPEAN LAW TO CLOSE THE MENTAL HEALTH IMPLEMENTATION GAP

Toplum temelli ruh sağlığı hizmetlerindeki sistemik yetersizlik, ilgili hukuki eşikler karşılandığında bir insan hakları ihlali olarak dava edilebilir hale gelebilir.

Amaç, Avrupa'da toplum temelli ruh sağlığı hizmetlerine erişim ve bakım sürekliliğindeki kalıcı açıkların ne zaman bağlayıcı insan hakları yükümlülüklerini devreye soktuğunu incelemektir; merkezî soru, bir hizmet açığının ne zaman insan hakları sorunu haline geldiğidir. Kongre özetinde bu açığın büyüklüğüne örnek olarak bazı ülkelerde duygudurum bozukluklarında hizmet kapsayıcılığının %10'un altında kaldığı aktarılmaktadır (Barbui ve ark., 2025). Yöntem, seçilmiş Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının doktriner hukuki sentezidir (Mehmet Şentürk ve Bekir Şentürk / Türkiye, Aydoğdu / Türkiye, Rooman / Belçika, W.D. / Belçika ve Spivak / Ukrayna); analiz Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 2, 3, 5, 8 ve 14. maddeleri kapsamında pozitif yükümlülükleri, takdir marjını (margin of appreciation) ve güvenceleri ele almakta, AB engelliliğe dayalı ayrımcılık içtihadı tamamlayıcı bir bakış sağlamakta, etkili desteğin ancak kötüleşme kriz ya da alıkoyma eşiğine ulaştıktan sonra erişilebilir olduğu durumları tanımlayan "kapasite uçurumu" (capacity cliff) modeli analitik çerçeve olarak önerilmektedir. Bulgulara göre mevcut hukuk hesap verebilirlik için zemin sunmaktadır: Madde 2 yaşam kurtarıcı tedavinin reddi ve ciddi sistemik başarısızlıklarda devlet sorumluluğunu doğurabilmekte, Madde 3 ve 5 psikiyatrik alıkoymada uygun ve bireyselleştirilmiş tedavi ile etkili güvenceleri gerektirmekte, Madde 8 ve 14 desteklenmeyen özerklik anlayışını ve erişimdeki eşitsizliği sorgulama olanağı sunmaktadır. Bununla birlikte bir uygulama paradoksu belirmektedir: hukuki denetim akut zarara, alıkoymaya ve onur kırıcı muameleye kıyasla yetersiz önleyici altyapıya çok daha güç uygulanmakta, böylece hizmet başarısızlığının sonuçları onu üreten koşullardan daha fazla denetlenmektedir. Ölçülebilir hesap verebilirliği destekleyebilecek dört alan önerilmektedir: kriz öncesinde uygun desteğin varlığı anlamında toplum kapasitesi, taburculuk sonrası zamanında ve sürdürülebilir bakım anlamında güvenli süreklilik, zorlamaya alternatifler ve erişimde eşitlik; ülke örnekleri farklı yollar göstermektedir (Portekiz'de haklara dayalı yasal reform, Almanya'da anayasal asgari standartlar, Belçika'da Strazburg kararları sonrası yapısal reform, Birleşik Krallık'ta 2025 tarihli Ruh Sağlığı Yasası ve terapötik yarar çerçevesi). Sonuç olarak psikiyatristler karşılanmamış gereksinimi ve sonuçlarını belgeleyerek, bakım sürekliliğini ölçerek ve toplum içi bakımın yokluğunda zorlamanın devreye girdiği durumları saptayarak savunuculuğa, yasal reforma ve dikkatle seçilmiş stratejik davalara kanıt sağlayabilir.

Tüm WCP 2026 özetleri