Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

Psikiyatri hastalarında karar verme yetisinin değerlendirilmesi: yardımlı ölüm ve adli bağlam

Assessing decision-making capability in psychiatric patients: assisted dying and forensic

Karar verme kapasitesi karara özgüdür ve dört öge üzerinden değerlendirilir; yardımlı ölüm ve adli bağlamlar gibi karmaşık durumlarda bu değerlendirme yargı değişkenliği ve yanlılık riskleriyle birlikte ele alınmalıdır.

Konuşma, kapasite değerlendirmesini aydınlatılmış onamın ve kişiye saygının temeli olduğu için etik açıdan sağlam uygulamanın merkezine yerleştiriyor ve bunun tıbbın ötesinde, bireylerin toplumdaki beklenti ve özgürlüklerinin belirlenmesiyle de ilgili olduğunu belirtiyor. Kapasite karara özgü (decision-specific) kabul ediliyor ve genellikle dört öge üzerinden kavramsallaştırılıyor: tutarlı bir tercih ifade edebilme; durumu ve önerilen girişimleri temel düzeyde olgusal olarak anlama; alternatif yolların risk ve yararları dahil koşulların ciddiyetini takdir edebilme (appreciation); ve bilgiyi kendi değerleri ile yaşam bağlamını dikkate alarak akılcı biçimde işleyebilme. Klinik, nörobilişsel, kültürel, dilsel ve kişilerarası etkenler bu ögelerin her birini etkileyebiliyor ve durumlar geri dönüşlü olabiliyor. Klinik pratikte kapasite çoğu kez yalnızca hasta önerilen tedaviyi reddettiğinde sorgulanıyor ve bu da klinisyenleri örtük bir risk yarar kayan ölçeği (sliding-scale) uygulamaya yöneltiyor. Psikiyatristlerden ayrıca hukuk ile tıbbın kesiştiği durumlarda karar verme kapasitesini değerlendirmeleri istenebiliyor: yetersiz olduğu ileri sürülen kişiler için koruma işlemleri başlatıldığında, kendine ya da başkalarına zarar riski nedeniyle istem dışı tedavi düşünüldüğünde ya da terminal hastalık ve dayanılmaz acı bağlamında kişi hekim yardımlı intihar veya ötanazi yoluyla yaşamı sonlandıran bir girişimi seçtiğinde. Bu karmaşık durumlarda kapasite değerlendirmesinin kavramsal ve uygulamalı yaklaşımları, yargılar arasındaki değişkenlik, bilişsel ve ilişkisel paradigmaların karşılaştırılması, klinisyenler, üçüncü taraflar ve hukuki merciler tarafından tanımlanan "en iyi yarar" ölçütüne yönelik olası yanlılık ve kapasite kuşkulu olduğunda kararı kimin vermesi gerektiğine ilişkin yanıtsız sorular gibi süregelen güçlüklerle birlikte ele alınıyor.

Tüm WCP 2026 özetleri