Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0350

Mast hücre aktivasyon sendromu ve psikiyatrik belirtiler: tanısal geçerlilik, nöroimmün kanıtlar ve nozolojik çıkarımlar

MAST CELL ACTIVATION SYNDROME AND PSYCHIATRIC SYMPTOMS: DIAGNOSTIC VALIDITY, NEUROIMMUNE EVIDENCE, AND NOSOLOGICAL IMPLICATIONS

MCAS'ın nöroimmün gerekçesi biyolojik olarak akla yatkın olsa da, bugünkü tanımıyla psikiyatrik bir tanı varlığı olarak tanınmak için gereken tanısal kesinlik, ayırt edici geçerlilik ve tedavi yanıtı kanıtı bulunmamaktadır.

Amaç, mast hücre aktivasyon sendromunun (mast cell activation syndrome, MCAS) geçerli bir psikiyatrik tanı varlığı oluşturup oluşturmadığını, psikiyatrik ilişkisinin klinik kanıttan çok kuramdan türetilmiş olması karşısında değerlendirmektir. Yöntem olarak 2010-2025 arasında PubMed, Embase ve PsycINFO taranmış; önerilen MCAS tanı ölçütleri, mast hücresi ile beyin etkileşimine ilişkin nöroimmün çalışmalar ve klinik olgu serileri, çerçeve tutarlılığı, biyolojik akla yatkınlık ve ayırt edicilik açısından eleştirel bütünleştirici derleme ile incelenmiştir. Molderings 2013 çalışmasında Alman toplumunda belirti öz bildirim anketine dayanan yaklaşık %17'lik yaygınlık rakamı elde edilmiş, birinci derece akrabalarda oran %46 bulunmuş, ancak ölçüt uygulanmamış ve aracı (mediator) ölçümü yapılmamıştır; buna karşılık Zaghmout ve Gülen 2024 çalışmasında mast hücre hastalığı kuşkusuyla yönlendirilen ardışık 703 hastada üç uzlaşı ölçütü uygulandığında idiyopatik MCAS yalnız %4,4 oranında doğrulanmıştır. Doğrulanmış hastalık olan mastositozda ise Moura 2011 ve 2012 çalışmalarında (288 ve 57 hasta) depresyon %64, bilişsel bozulma %38,6 oranında bildirilmiş ve bilişsel bozulma depresyondan bağımsız çıkmıştır; Jendoubi 2021 çalışmasında 139 mastositoz hastasında bellek kaybı %52, konsantrasyon güçlüğü %40, depresyon %49 saptanmış, bunların hiçbiri triptaz düzeyi, KIT durumu ya da hastalık biçimiyle ilişkili bulunmamıştır. Karşılaştırılan iki ölçüt setinden Valent 2012 uzlaşısı en az iki sistem tutulumu, olayla ilişkili triptaz yükselmesi ve tedaviye yanıt gerektirirken, Afrin 2020 uzlaşısı herhangi bir çok sistemli örüntüyü kabul etmekte, aracı yükselmesi aramamakta ve tedavi yanıtını yalnız destekleyici saymaktadır; ölçütler genişledikçe hastalık büyümekte, psikiyatrik fenotipe ilişkin kanıt ise büyümemektedir. Anksiyete, zihin bulanıklığı (brain fog), yorgunluk, çarpıntı ve baş dönmesi ile uykusuzluk MCAS, anksiyete bozuklukları, postural ortostatik taşikardi sendromu (POTS) ve somatik belirti bozukluğunda ortak görüldüğünden bu belirtiler ayırt edici değildir. Yazarlar belirtilerin hayali olduğunu ya da mast hücrelerinin beyinle ilgisiz olduğunu savunmadıklarını, eleştirinin hastalara değil kurgunun kendisine yöneldiğini ve katı ölçütleri karşılayan, belgelenmiş triptaz yükselmesi olan bir alt grubun ileride tanımlanabileceğini belirtmektedir. Sonuç olarak önerilen adımlar, psikiyatrik sonlanımları önceden kayıt altına alınmış plasebo kontrollü mast hücresi stabilize edici tedavi çalışması, triptaz, N-metilhistamin ve PGD2 içeren bir aracı panelinin psikiyatrik belirti durumuna karşı geçerlenmesi ve katı ile geniş ölçütlerin ayırt edici geçerlilik (discriminant validity) açısından doğrudan karşılaştırılmasıdır.

Tüm WCP 2026 özetleri