Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0293

Depresyon tutarlı bir ontolojik kategori mi? psikiyatrik nozolojide tanısal geçerliliğin felsefi çözümlemesi

IS DEPRESSION A COHERENT ONTOLOGICAL CATEGORY? A PHILOSOPHICAL ANALYSIS OF DIAGNOSTIC VALIDITY IN PSYCHIATRIC NOSOLOGY

Depresyon, tüm olguları birleştiren zorunlu bir özellik ya da onu olağan üzüntüden ayıran doğal bir sınır bulunmadığı için birleşik bir doğal tür değil, gevşek sınırlı ve nedensel olarak heterojen bir sendrom olarak anlaşılmalıdır.

Amaç, depresyonun ontolojik statüsünü bilim felsefesi ve psikiyatri felsefesi çerçeveleriyle değerlendirmek ve etiyoloji, fenomenoloji, nörobiyoloji ve gidişteki heterojenliği en iyi hangi çerçevenin karşıladığını belirlemektir. Yöntem olarak 2000-2025 dönemini kapsayan felsefi ve ampirik yazının eleştirel bütünleştirici derlemesi (critical integrative review) yapılmış ve depresyon dört ontolojik çerçeveye karşı sınanmıştır: doğal tür (natural kind), homeostatik özellik kümesi, mekanistik özellik kümesi ve toplumsal inşacılık. Ampirik kayıt şunları göstermektedir: Fried ve Nesse 2015 çalışmasında 3.703 STAR*D ayaktan hastada 1.030 farklı belirti profili saptanmış, bunların 864'ü (%83,9) beş ya da daha az hasta tarafından, 501'i tek bir hasta tarafından bildirilmiş, en sık profilin sıklığı %1,8 olmuştur; Zimmerman 2015 çalışmasında 1.566 majör depresif bozukluk hastasında 227 olası ölçüt kombinasyonundan 170'i gözlenmiş, en sık kombinasyon olan dokuz ölçütün tamamı %10,1 oranında bulunmuştur; Fried 2020'de DSM-5 ölçütlerinin kombinatoryal analizi bileşik ölçütler yok sayıldığında 227, sayıldığında 10.377, melankolik belirleyici için ise 341.737 farklı tanı yolu ortaya koymuştur. Haslam'ın 2012 ve 2020 çalışmalarında 177 ve 183 taksometrik makale ile 533.377 katılımcı incelenmiş, duygudurum bozukluklarında taksa lehine ikna edici kanıt bulunmamış, boyutsal bulgular taksonik bulguları beşe bir oranında aşmıştır. Yazarlara göre depresyon doğal tür ölçütlerini karşılamamaktadır: tüm olguları birleştiren zorunlu bir özellik ya da yasa benzeri düzenlilik (lawful regularity) yoktur, gidiş ve tedavi yanıtı heterojendir, taksometrik analizler olağan üzüntüden ayıran bir süreksizlik saptamamıştır; kanıtlarla en iyi uyuşan çerçeve mekanistik özellik kümesidir, ancak ancak tek bir hastalık varlığı varsayımından vazgeçilmesi koşuluyla. Yazarlar bunun depresyonun gerçek dışı olduğu ya da etiketin işe yaramaz olduğu anlamına gelmediğini vurgulamakta, majör depresif bozukluk tanısının iletişim, geri ödeme ve araştırmaya uygunluk açısından pragmatik değerini koruyabileceğini belirtmektedir. Sonuç olarak tedavi çalışmalarının yalnız tanıya göre değil belirti profili ve mekanizmaya göre raporlanması, melankolik, enflamatuvar ve anhedonik alt tiplerin kendi başlarına birer tür olarak sınanması ve etiketin pragmatik, özcü olmayan statüsünün sınıflandırma kılavuzlarında açıkça belirtilmesi önerilmektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri