Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0180

İçe dönüklük patolojikleştiriliyor mu? Düzey 1 otizm spektrum bozukluğu tanısındaki artışın sosyokültürel belirleyicileri

IS INTROVERSION BECOMING PATHOLOGIZED? SOCIOCULTURAL DRIVERS IN THE RISING DIAGNOSIS OF AUTISM SPECTRUM DISORDER LEVEL 1

Dışa dönüklüğün normatif kabul edildiği kültürel bağlamlarda içe dönük bireylerin otizm spektrumu içinde değerlendirilme olasılığının arttığı ve bunun hafif ya da eşik altı tablolarda tanısal genişlemeye katkıda bulunabileceği öne sürülmektedir.

Amaç, içe dönük kişilik özellikleri ile hafif ya da Düzey 1 otizmin güncel tanısal yorumları arasındaki olası örtüşmeyi, özellikle sosyokültürel bağlamı gözeterek incelemektir. Desen kavramsal ve klinik bir analizdir; artan otizm tanısı, toplumsal etkileşime ilişkin sosyokültürel beklentiler ve kişilik özelliği çerçeveleri üzerine anlatısal derleme (narrative review) ile içe dönük mizaç özelliklerinin Düzey 1 otizm ölçütleriyle nasıl kesiştiğini araştıran klinik gözlemler bütünleştirilmiştir. Arka planda, otizm spektrum bozukluğu (ASD) yaygınlığının son on yıllarda özellikle Düzey 1 tablolarda belirgin biçimde arttığı, bunun kısmen artan farkındalık ve genişleyen tanı ölçütleriyle açıklandığı belirtilmekte; çalışma sosyalliği, ifade ediciliği ve sürekli kişilerarası katılımı ayrıcalıklı kılan sosyokültürel beklentilerin tanısal yorumu da etkileyip etkilemediğini sormaktadır. Kavramsal odak, içe dönüklüğün bir tanı değil kişilik ya da mizaç değişkenliği olduğudur. Önerilen sosyokültürel tanısal modelde kültürel normlar, içe dönük özellikler ve klinik yorum birbirini izleyen halkalar olarak kurgulanmakta; sosyallik, ifade edicilik, hızlı kişilerarası etkileşim ve görünür katılıma verilen yüksek değerin normal toplumsal davranış algısını biçimlendirebileceği, içe dönük özellikler ile Düzey 1 ASD arasında toplumsal davranış ekseninde yorumsal bir örtüşme alanı doğabileceği ileri sürülmektedir. Bulgu olarak, dışa dönüklüğün normatif ya da uyum sağlayıcı sayıldığı ortamlarda içe dönük bireylerin daha sık otizm spektrumu içinde değerlendirilebileceği ve bunun hafif ya da eşik altı tablolarda tanısal genişlemeye katkıda bulunabileceği belirtilmektedir. Sonuç olarak Düzey 1 otizm tanısındaki artış yalnızca saptama yeteneğindeki ilerlemeyi değil, toplumsal davranışa ilişkin değişen kültürel beklentileri de yansıtabilir; mizaç çeşitliliğine ve sosyokültürel bağlama daha fazla dikkat edilmesi içe dönük kişilik biçimlerinin patolojikleştirilmesini önlemeye yardımcı olabilir.

Tüm WCP 2026 özetleri