Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

SO499

Zamanda donmuş: travmaya maruziyet sonrası zamansal işlemleme ve rolü üzerine bir derleme

FROZEN IN TIME: A REVIEW OF TEMPORAL PROCESSING AND IT'S ROLE AFTER EXPOSURE TO TRAUMA

Travma sonrası stres bozukluğunda zamansal işlemleme bozulmakta, zamanın olduğundan uzun algılanması olası bir bilişsel belirteç olarak öne çıkmaktadır.

Derlemenin amacı, zaman algısından sorumlu nöral mekanizmalara ilişkin mevcut yazını gözden geçirmek ve bu mekanizmaların travma sonrası stres bozukluğunda (post-traumatic stress disorder, PTSD) bozulup bozulmadığını incelemektir; geri dönüşler (flashback), istemsiz anılar ve kâbuslar gibi belirtiler travmatik olayın fizyolojik olarak yeniden yaşantılanmasını içermekte, ağır olgularda hastalar geçmişte sıkışmış hissettiklerini aktarmaktadır. Yöntem olarak PubMed üzerinde zamansal işlemleme defisiti, zaman, iç saat, PTSD ve travma anahtar sözcükleriyle bir literatür taraması yapılmış, zaman algısı ile PTSD'yi birlikte inceleyen çalışmalar dahil edilmiş ve tarama 32 makale ile sonuçlanmıştır. Bulgulara göre zamansal işlemleme, ölçülen zaman aralığına göre farklı nöral ağları kapsayan karmaşık bir sistemdir: saniye üstü (suprasecond) aralıklardan kortikostriatal devreler ve suplementer motor alan, saniye altı (subsecond) aralıklardan ise kortikoserebellar devreler sorumludur ve suplementer motor korteks ile striatum, özellikle kaudat ve putamen, bağlama göre her iki devrede etkileşmektedir. Prefrontal korteks, zamansal örüntülerin kaydedilmesi ile üst düzey bilişsel ve yürütücü işlev gerektiren görevlerde devreye girmekte; dopamin zaman tutmada anahtar rol oynamakta ve PTSD'deki dopamin işlev bozukluğu bu süreçlerde bir bozulmaya işaret etmektedir. PTSD olan hastalar zaman kestirim örüntülerinde kontrollere göre daha fazla değişkenlik göstermekte, ak maddenin zaman tutmada temel bir rolü bulunduğu ve bu bölgelerde yapısal ile işlevsel değişiklikler olduğu bildirilmektedir. Zamanın olduğundan uzun kestirilmesi stresli dönemin ötesinde, duygusal olmayan uyaranlar işlenirken de sürmekte ve olumsuz uyarılmışlık ile tehdit düzeyleriyle ilişkili bulunarak olası bir bilişsel belirteç oluşturmakta; ayrıca çalışma belleği, dikkat ve zaman kestirim örüntüleri arasında bir ilişki gösterilmektedir. Sonuç olarak PTSD'de zamansal işlemleme defisitleri saptanmakta, bozulmanın derecesi ile öznel zaman algısı ve belirti şiddeti arasındaki ilişkinin incelenmesi için ileri araştırmalara gereksinim duyulmaktadır; bu yolakların tanımlanması PTSD'deki temel kopukluğun anlaşılmasına katkı sağlayabilir.

Tüm WCP 2026 özetleri