Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

SO225

Portekizce konuşulan dünyada psikoz: Portekizce konuşan ülkelerde kültür ve psikopatoloji

PSYCHOSIS ACROSS THE LUSOPHONE WORLD: CULTURE AND PSYCHOPATHOLOGY IN PORTUGUESE-SPEAKING COUNTRIES

Persekütuvar sanrılar Portekizce konuşulan tüm ortamlarda neredeyse evrenseldir; kültürün değiştirdiği şey sanrının teması değil, zulmedenin kimliği ve hastalığa yüklenen açıklayıcı modeldir.

Derleme, dört kıtaya yayılan Portekizce konuşan ülkelerde (Portekiz, Brezilya, Afrika'daki Portekizce konuşan ülkeler olan PALOP ve Timor Leste) psikozun kültürel değişkenliğini incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem, PubMed, Web of Science, Scopus ve SciELO üzerinden Portekizce ve İngilizce kaynakların taranmasıyla yürütülen anlatısal derlemedir (narrative review); psikozun fenomenolojisi, açıklayıcı modelleri, hastalık gidişi ve bakıma ulaşma yolları ele alınmıştır. Hiçbir çalışma bu popülasyonlardaki psikotik tabloları doğrudan karşılaştırmamakta, kanıt Brezilya ve Portekiz'den PALOP ülkelerine doğru belirgin biçimde seyrekleşmektedir. Düşük ve orta gelirli ortamlarda psikoz daha sık akut başlangıçlı ve düzelen bir seyir izlemekte; en iyi belgelenmiş örnek olan Timor Leste'de nokta yaygınlığı (point prevalence) %1,35 bildirilmekte, hastalık kutsal ve yasak olanın (lulik) çiğnenmesine bağlanmakta ve ataklar yeni ay (fulan lotuk) gibi kültürel açıdan anlamlı zamanlarda yinelemektedir. Portekiz'de yapılan retrospektif bir yatan hasta çalışmasında siyah PALOP göçmenleri yatışlar içinde %19,6 ile fazla temsil edilmiş, şizofreni oranı %22,2'ye karşı %15,7 ve akut geçici psikoz oranı %10,1'e karşı %3,6 ile beyaz Portekizli hastalardan yüksek bulunmuştur; yazarlar bunu hem klinisyen yanlılığı hem de gerçek kültürel farklarla açıklamaktadır. Açıklayıcı modeller ayrışmaktadır: Brezilya'da Spiritist ve Afro Brezilya çerçeveleri ruh istilasını ve ses işitmeyi olağanlaştırmakta, PALOP ülkeleri ile Timor Leste'de büyü (feitiçaria), nazar ve kıskançlık öne çıkmakta, Cape Verde'de cabeça cansada, nervoso ve doença-da-terra gibi hastalık deyimleri deneyimi biçimlendirmektedir. Geleneksel ya da dinsel şifacıların ilk başvuru noktası olduğu yerlerde tedavi edilmemiş psikoz süresi uzamakta, Santiago Adası'nda toplum ruh sağlığı hizmeti bulunmayan, döner kapı yatışlarıyla işleyen hastane merkezli bir model tanımlanmaktadır. Angola, Mozambik, São Tomé e Príncipe ve Guinea Bissau'ya ilişkin psikiyatri yazını yok denecek kadar azdır; kültüre uyarlanmış değerlendirme ve bakım yaklaşımlarına özellikle PALOP popülasyonlarında acil gereksinim vardır.

Tüm WCP 2026 özetleri