Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

SO195

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda yaşa göre katmanlandırılmış ağ işlevsel bağlantısallık anormallikleri ve moleküler imzalar

AGE-STRATIFIED NETWORK FUNCTIONAL CONNECTIVITY ABNORMALITIES AND MOLECULAR SIGNATURES IN ATTENTION-DEFICIT/HYPERACTIVITY DISORDER

DEHB'de kortiko subkortikal ağ bağlantısallığı bozuklukları çocuklukta en belirgindir ve varsayılan mod ağı ile insula arasındaki bağlantısallık çocukluktan erişkinliğe yön değiştirerek ayrı transkriptomik ve nörokimyasal profillerle eşleşir.

Çalışmanın amacı, DEHB'de yaşa göre katmanlandırılmış işlevsel ağ bağlantısallık (functional connectivity, FC) bozukluklarını ve bunların transkriptomik ile nörotransmitter ilişkilerini incelemekti. Tohum temelli (seed based) meta analizde 43 dinlenim durumu işlevsel MRG çalışması birleştirildi; toplam 4.316 DEHB hastası ve 8.709 sağlıklı kontrol yer aldı (çocuklar 12 yaş altı, 22 çalışma ve 24 veri seti, 3.500 hasta ve 7.847 kontrol; ergenler 12 ila 18 yaş, 11 çalışma ve 11 veri seti, 522 hasta ve 567 kontrol; yetişkinler 18 yaş üstü, 10 çalışma ve 10 veri seti, 294 hasta ve 295 kontrol). Analizler SDM v6.23 ile havuzlanmış ve yaşa göre katmanlandırılmış olarak yürütüldü, doğrusal ve karesel meta regresyon uygulandı; elde edilen FC haritaları Allen Human Brain Atlas transkriptomik verisiyle (abagen, 1.920 beyne özgü gen, PLS ile GO ve Reactome zenginleştirmesi, BrainSpan doğrulaması) ve 18 PET reseptör ya da taşıyıcı haritasıyla uzamsal olarak ilişkilendirildi, Bonferroni düzeltmesi yapıldı; protokol PROSPERO'ya kaydedildi (CRD420251276452). Ağ düzeyinde subkortikal ağ (SCN) ile insula arasındaki bağlantısallık hem tüm örneklemde hem çocuklarda artmış, frontoparyetal ağ (FPN) ile putamen arasındaki bağlantısallık özellikle çocuklarda azalmış, varsayılan mod ağı (default mode network, DMN) ile insula ve putamen arasındaki bağlantısallık ise çocuklarda azalırken yetişkinlerde artmış bulundu. DMN ve insula bağlantısallığı yaşla anlamlı doğrusal ilişki gösterdi (p = 0,0046) ve bu gelişimsel yön değişimi doğrusal meta regresyonla doğrulandı; ilaç kullanmamış örneklemlerde daha yaygın DMN bağlantısallık bozukluğu ortaya çıktı. Transkriptomik eşleme sinaptik sinyalleşme ve hücreler arası iletişim, hücresel morfoloji ve farklılaşma, sistem ve davranış düzeyinde nöronal işlevler ile özellikle çocuklarda nörogelişimsel süreçlerle zenginleşme gösterdi; çocuklukla ilişkili gen kümeleri BrainSpan'de daha erken gelişim dönemlerinde, özellikle SCN çocuk analizinde zenginleşti. Nörotransmitter eşlemesi ağa özgüydü: tüm örneklemde FPN değişiklikleri dopaminerjik, serotonerjik, kolinerjik ve histaminerjik belirteçlerle negatif, çocuklarda FPN 5-HTT ile negatif, çocuklarda DMN dopaminerjik, serotonerjik ve kolinerjik belirteçlerle negatif, çocuklarda SCN ise noradrenalin taşıyıcısı (norepinephrine transporter, NET) yoğunluğuyla pozitif ilişkiliydi. Sonuç olarak DEHB izole kortikal anormalliklerden çok yaygın kortiko subkortikal bağlantısallık bozukluğuyla belirginleşmekte, makroskobik görüntüleme ile mikroskobik transkriptomik ve nörokimyasal verilerin bütünleştirilmesi yaşa özgü etkiler için aday mekanizmalar sunmaktadır.

Tüm WCP 2026 özetleri