Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

Yeme bozukluklarının ardındaki evrimsel uyumsuzluk: Önleme ve tedavi açısından çıkarımlar

The evolutionary mismatch behind eating disorders: implications for prevention and treatment

Yeme bozuklukları, evrimleşmiş beslenme, ödül, tehdit, sosyal karşılaştırma ve eşleşme rekabeti sistemleriyle modern çevre arasındaki uyumsuzluk (mismatch) çerçevesinde ele alındığında hem önleme hem de tedavi için farklı çıkarımlar doğuyor.

Konuşma evrimsel bir bilmeceyi ele alıyor: hayatta kalmayı ve üremeyi tehdit eden davranışlar neden kalıtsal olsun, neden kadınları orantısız biçimde etkilesin ve neden modernleşme ve Batılılaşmayla birlikte artmış görünsün? Evrimsel psikiyatri, belirtilerin yakın açıklamalarını, altta yatan biyolojik ve psikolojik sistemleri biçimlendirmiş olabilecek nihai nedenleri (ultimate causes) inceleyerek tamamlıyor. Öne sürülen evrimsel hipotezler arasında kıtlığa uyum, sosyal tehdit ve cinsel rekabet yer alıyor; cinsiyet farklarını açıklamada en geniş kapsama sahip olan cinsiyet içi rekabet (intrasexual competition) hipotezi. Genişletilmiş uyumsuzluk hipotezleri, yeme bozukluklarının kısmen besin tüketimi, ödül, tehdit, sosyal karşılaştırma ve eşleşme rekabetini düzenleyen evrimleşmiş sistemler arasındaki çatışmalardan doğabileceğini; enerji yoğun besin bolluğu, idealize dijital görüntülerle büyümüş sosyal karşılaştırma grupları ve gecikmiş çocuk sahibi olmanın genetik, gelişimsel ve psikolojik kırılganlıklarla etkileşerek bozuk yeme davranışını başlatabileceğini ya da sürdürebileceğini öne sürüyor. Önleme açısından çıkarım, yalnızca kırılgan bireyleri belirlemenin ötesine geçip riski büyüten çevresel etkenleri hedeflemek. Tedavi açısından ise, bozukluk nasıl başlarsa başlasın kısıtlama ve malnütrisyonun hastalığı sürdüren güçlü biyolojik ve davranışsal yanıtları harekete geçirdiği, amaçlı ya da dirençli görünen davranışların açlık, pekiştirme, tehdit ve evrimleşmiş motivasyon sistemlerinin etkileşimini yansıtabileceği vurgulanıyor; bu da psikolojik müdahalelerin yanında erken beslenme düzeltmesini destekliyor. Konuşmada evrimsel çerçevenin yerleşik bir tedavi modeli olmadığı, biyopsikososyal formülasyonu genişlettiği; klinik değerinin suçlamayı azaltmak, bireysel tedaviyi toplum düzeyinde önlemeyle bağlamak ve değiştirilebilir mekanizmalara dair test edilebilir hipotezler üretmek olduğu belirtiliyor.

Tüm WCP 2026 özetleri