Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV1258

Uyku ve glimfatik işlevin majör depresyon nörobiyolojisi üzerindeki etkisi: anlatısal derleme

THE INFLUENCE OF SLEEP AND GLYMPHATIC FUNCTION ON THE NEUROBIOLOGY OF MAJOR DEPRESSION: A NARRATIVE REVIEW

Glimfatik sistem işlev bozukluğu, majör depresif bozuklukta uyku bozuklukları, nöroenflamasyon, oksidatif stres ve HPA ekseni düzensizliğini birbirine bağlayan bütünleştirici bir halka olarak öne sürülmektedir.

Çalışmanın amacı glimfatik sistem (glymphatic system, GS), uyku ve majör depresif bozukluk (major depressive disorder, MDD) nörobiyolojisi arasındaki etkileşimi incelemektir. Yöntem olarak kavramsal temeller, nörobiyoloji, uykunun glimfatik işlevdeki rolü ve depresyonda glimfatik değişiklik kanıtları başlıkları altında düzenlenen bir anlatısal derleme (narrative review) yapılmıştır. MDD dünya genelinde erişkinlerin yaklaşık %5,2'sini etkilemekte, DSM-5'e göre tanı için iki hafta boyunca depresif duygudurum ya da anhedoni dahil en az beş belirti gerekmektedir; patogenezinde monoaminerjik işlev bozukluğu, hipotalamo hipofizer adrenal (HPA) eksen değişiklikleri, nöroenflamasyon ve serebral yeniden yapılanma yer almaktadır. Nöroenflamasyon ve oksidatif stres, reaktif oksijen türleri (ROS) ve proenflamatuvar sitokinler (TNF alfa, IL 1 beta, IFN gama) üzerinden nöronal hasara katkıda bulunmakta; serebral yeniden yapılanma prefrontal korteks, hipokampus ve amigdalada azalmış glial yoğunluğu kapsamaktadır. Uyku, yaklaşık 90 ile 110 dakikalık döngüler halinde NREM (N1 ile N3 evreleri) ve REM evrelerinden oluşmakta; GS, periarteriyel alanlardan beyin omurilik sıvısı (BOS) girişini, astrositlerde AQP4 aracılı değişimi ve perivenöz yollarla metabolit temizliğini sağlamakta, glimfatik akış NREM uykusunda belirgin biçimde artmaktadır. MDD'de kronik nöroenflamasyonun astrosit işlevini ve AQP4 polarizasyonunu bozarak glimfatik verimliliği azalttığı bildirilmekte; post mortem çalışmalarda değişmiş AQP4 ifadesi ve reaktif astroglioz, manyetik rezonans görüntüleme bulgularında ise beyaz cevherde serbest su artışı ve yüksek kortizol ile insomniya güçlü biçimde bağlanan azalmış ALPS indeksi saptanmaktadır. Astroglial işlev bozukluğu, sirkadiyen saat geni değişiklikleri ve HPA ekseni düzensizliğinin uyku bozukluklarıyla bir kısır döngü oluşturduğu ileri sürülmektedir. Sonuç olarak uyku düzenlenmesi, stres modülasyonu ve glimfatik işlevin güçlendirilmesine odaklanan tedavi stratejileri bütünleşik yaklaşımlar olarak önerilmekte, biyobelirteçlerin ve girişimlerin doğrulanması için ek çalışmalara gerek duyulmaktadır.

Tüm WCP 2026 özetleri