Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV1036

Ruh sağlığı yatkınlığının kuşaklararası aktarımı: bağlamlar arasında biyolojik, ilişkisel ve kültürel yollar (anneden çocuğa: kültürler arasında kuşaklararası ruh sağlığı)

FROM MOTHER TO CHILD: INTERGENERATIONAL MENTAL HEALTH ACROSS CULTURES

Ruh sağlığı yatkınlığının kuşaklararası aktarımı epigenetik, maternal fetal, ilişkisel ve kültürel yolların etkileşimiyle gerçekleşir ve müdahalelerin farklı kültürlere aktarımı uygulama sadakatine bağlıdır.

Poster, ruh sağlığı yatkınlığının kuşaklararası aktarımını biyolojik, ilişkisel ve kültürel yollar üzerinden farklı bağlamlarda bir araya getiren kavramsal bir derleme biçiminde düzenlenmiştir; sayısal veri, örneklem ya da istatistiksel analiz bildirilmemiştir. Biyolojik mekanizmalar bölümünde aktarımın NR3C1 ve BDNF gibi strese duyarlı bölgelerde DNA metilasyonu ve histon modifikasyonu gibi gen ifadesi değişikliklerini içerdiği; maternal stresin plasental CRH ve plasental bariyer üzerinden fetal nörogelişim ile bağışıklık düzenlenmesini etkilediği; paternal stres ve olumsuz yaşantıların sperm DNA metilasyonu ile kromatin organizasyonunu değiştirerek erken embriyonik gelişimi etkileyebileceği anlatılmaktadır. Çift yönlülük bölümünde çocuğun içselleştirme belirtilerinin ilerideki ebeveyn depresyonunu yordayabildiği, dışsallaştırma belirtilerinin ebeveynlik kalitesini düşürerek kendini pekiştiren bir risk döngüsü oluşturduğu; uyandırıcı gen çevre korelasyonu (evocative gene environment correlation, rGE) yoluyla çocuğun genetik olarak etkilenen özelliklerinin tutarsız disiplin gibi ebeveyn tepkilerini tetiklediği ve maternal sıkıntının özellikle kız çocuklarındaki sonuçları yordadığı belirtilmektedir. Kültürel düzenleyiciler bölümünde ebeveyn reddini normalleştiren kültürlerde psikopatoloji riskinin daha yüksek olduğu, ebeveyn sıcaklığının çocuğun gelişimi için evrensel bir yordayıcı olduğu, kolektivist kültürlerde büyükanne büyükbaba ve akrabaları içeren dağıtılmış bakım vermenin ebeveyn psikopatolojisine karşı tampon oluşturduğu, yoksulluk ve ayrımcılığın ebeveyn sıkıntısını artırdığı, kültürel damgalanmanın ise düşük ve orta gelirli ülkelerde belirtilerin yadsınmasına ve yardım arama davranışının azalmasına yol açtığı vurgulanmaktadır. Uygulama bölümünde müdahalelerin çoğunun yüksek gelirli ülkelerde geliştirildiği, başarılı aktarımın metafor ve dilin uyarlanıp temel terapötik çerçevenin korunması anlamına gelen uygulama sadakatini (implementation fidelity) gerektirdiği belirtilmekte ve kültürel uyarlama için PIET-T, ASTAIRE ve FIC çerçeveleri sunulmaktadır. Öneriler, bakım vermenin paylaşıldığı kültürlerde kardeş ve büyükanne büyükbabaları da kapsayan bir aile sistemleri bakış açısının benimsenmesi ve düşük ile orta gelirli ülkelerde biyolojik kalıtımı göç, travma ve ekonomik güvencesizlik gibi paylaşılan çevresel stres etkenlerinden ayırt edebilecek boylamsal araştırmalara öncelik verilmesidir.

Tüm WCP 2026 özetleri