Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0782

Patlama ilişkili travmatik beyin hasarı olan askeri personel ve gazilerde travma sonrası stres bozukluğu: yaygınlık, belirti şiddeti ve nörobiyoloji üzerine sistematik derleme

POST-TRAUMATIC STRESS DISORDER AMONG MILITARY PERSONNEL AND VETERANS WITH BLAST-RELATED TRAUMATIC BRAIN INJURY: A SYSTEMATIC REVIEW OF PREVALENCE AND NEUROBIOLOGY

Patlama ilişkili travmatik beyin hasarı olan askeri personel ve gazilerde travma sonrası stres bozukluğu yaygınlığı ve belirti şiddeti maruz kalmayanlara göre belirgin biçimde yüksektir ve tabloya yaygın bir nöral imza eşlik etmektedir.

Amaç, patlama ilişkili travmatik beyin hasarı (blast-related traumatic brain injury, B-TBI) olan askeri personel ve gazilerde travma sonrası stres bozukluğunun (TSSB) birleştirilmiş yaygınlığını tahmin etmek, belirti şiddetini maruz kalmamış gruplarla karşılaştırmak ve nörobiyolojik belirteçleri tanımlamaktır. PRISMA 2020 kılavuzuna uygun yürütülen derlemede beş veri tabanı taranmış; tarama, veri çıkarımı ve kalite değerlendirmesi iki bağımsız araştırmacı tarafından Joanna Briggs Enstitüsü ölçütleriyle yapılmış, nitel ve meta analitik sentezin yanında alt grup analizi ve meta regresyon uygulanmıştır. Maruz kalan gruplarda olası TSSB'nin birleştirilmiş yaygınlığı %48,6 (%95 güven aralığı 42,4 ila 54,8), TBI olmayan askeri personel ve gazilerde %22,4 (%95 GA 16,5 ila 29,7) bulunmuş, heterojenlik belirgin düzeydedir (I kare = %99) ve maruz kalan alt gruplarda güven aralıkları örtüşmektedir. Belirti şiddetinde TBI ya da patlamaya maruz kalan gruplar maruz kalmamış askeri kontrollere göre daha ağır yük göstermiş, bu fark büyük bir etki büyüklüğüne (effect size) karşılık gelmiştir (Hedges g=1,34; %95 GA 0,91 ila 1,75; Z=6,12; p<0,001); buna karşılık B-TBI ile TBI grupları arasında anlamlı fark saptanmamıştır (g=0,20; %95 GA -0,03 ila 0,43). Dahil edilen çalışmalarda en çok temsil edilen grup gaziler olmuş, TSSB'nin saptanması belirti taraması ve klinik tanı arasında yaklaşık eşit dağılmış, yaş ortalamaları 25 ila 40 arasında değişmiş ve örneklem büyüklükleri çoğunlukla sınırlı kalmıştır. Nörobiyolojik bulgular arasında korpus kallozum ve uzun asosiyasyon yolaklarında azalmış fraksiyonel anizotropi, kortikal ve hipokampal hacim kaybı, serebellar ve medial temporal hipometabolizma, dinlenim halinde amigdala ile prefrontal korteks arasında bağlantı bozukluğu ve korku işlemleme sırasında amigdala aşırı etkinliği, ayrıca endokrin işlev bozukluğu, elektrofizyolojik değişiklikler, yüksek eksozomal tau ve amiloid beta 42 ile IL-6 yüksekliği yer almakta; en sık bildirilen alan 18 çalışmayla beyaz cevher bütünlüğüdür. Sonuç olarak yazarlar bu grupta erken tanı ve tedavi için TSSB taramasını, ruh sağlığı tedavisinin TBI rehabilitasyon programlarına bütünleştirilmesini ve nörobiyolojik belirteçlerle uzun dönem sonuçları inceleyecek ileriye dönük çalışmaları önermektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri