Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0655

Eşcinsel ve yaşlı: yaşlı LGBTQ+ erişkinlerde madde kullanım örüntüleri ve azınlık stresi

GAY AND GRAY: SUBSTANCE USE PATTERNS AND MINORITY STRESS AMONG OLDER LGBTQ+ ADULTS

Cinsel ve toplumsal cinsiyet azınlığı erişkinlerinde madde kullanımı eşitsizlikleri ileri yaşta da sürmekte, heteroseksüel akranlara göre düzeltilmiş olasılık oranları 1,6 ile 3 kat arasında değişmektedir.

Çalışmanın amacı, cinsel ve toplumsal cinsiyet azınlığı (sexual and gender minority, SGM) erişkinlerinde azınlık stresi, yaşlanma ve madde kullanım örüntülerinin kesişimine ilişkin kanıtları haritalandırmaktır; gerekçe olarak SGM erişkinlerde madde kullanımı ve ruhsal hastalık oranlarının yüksek olmasına karşın bu grubun yaşlanma araştırmalarında yeterince temsil edilmemesi, 50 yaş ve üzerindeki erişkinlerde ise kronik hastalık, reçeteli ilaç kullanımı ve sosyal yalıtımın yaşam boyu süren azınlık stresinin üzerine eklenmesi gösterilmektedir. Yöntem, 15 Mart 2026'ya kadar beş veri tabanında yapılan tarama ile seçilen 13 çalışmanın tematik olarak incelendiği kapsam derlemesidir (scoping review); veriler coğrafya, maddeler, ruh sağlığı sonuçları ve popülasyon alt grupları açısından çıkarılmıştır. Çalışmaların %92'si Kuzey Amerika kaynaklıdır ve 13 çalışmanın yalnızca 1'i (%1'in altında bir oran olarak sunulmaktadır) toplumsal cinsiyet çeşitliliği olan yaşlı erişkinlere odaklanmıştır; incelenen maddelere göre çalışma sayıları alkol 9, tütün 5, esrar 4, reçeteli opioidler 4, yasa dışı maddeler 4, uyarıcılar 3, sakinleştiriciler 2 ve kokain 2 olarak dağılmaktadır. Bulgularda birikmiş ayrımcılığın tütün kullanım bozukluğunu yordadığı ve bu ilişkinin en güçlü biçimde 65 yaş ve üzerindekilerde görüldüğü, uygulanan damgalanmanın olay düzeyinde alkol kullanımıyla ilişkili olduğu; biseksüel kadınlarda en yüksek esrar ve opioid kötüye kullanımı bulunduğu, biseksüel gazilerde opioid kötüye kullanımı riskinin üç kat yüksek olduğu; buna karşılık yaşlı LGBT gazilerin genç akranlarına göre daha düşük alkol kullanımı ve daha yüksek kimlik merkeziliği bildirdiği ve alkol kullanım bozukluğu (alcohol use disorder, AUD) eşitsizliklerinin 50 yaştan sonra yakınsadığı aktarılmaktadır. Bu kohortta madde kullanımına ilişkin düzeltilmiş olasılık oranları (adjusted odds ratios), heteroseksüel akranlarla karşılaştırıldığında çalışmalar genelinde 1,6 ile 3 kat arasındadır. Sonuç olarak madde kullanımı eşitsizliklerinin yaşlanmaya bağlı eştanılarla ağırlaşarak ileri yaşta sürdüğü, transgender yaşlı erişkinler, ırksal açıdan çeşitli alt gruplar ve Amerika Birleşik Devletleri dışındaki popülasyonların ciddi biçimde eksik temsil edildiği, çalışmaların neredeyse yarısının aynı veri kaynağını paylaşarak kanıt tabanının çeşitliliğini sınırladığı ve SGM madde kullanımını kültürler ile sağlık sistemleri arasında anlamak için küresel bir kohort altyapısına gereksinim duyulduğu belirtilmektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri