Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0651

Psikiyatride farmakogenetik: klinik potansiyel ile gerçek yaşam uygulaması arasındaki boşluğu kapatmak

PHARMACIGENETICS IN PSYCHIATRY: BRIDGING THE GAP BETWEEN CLINICAL POTENTIAL AND REAL-WORLD IMPLEMENTATION

Farmakogenetik test, hangi ilacın reçete edildiğini güvenilir biçimde değiştirmekte, ancak hastanın iyileşip iyileşmeyeceğini henüz güvenilir biçimde değiştirmemektedir.

Amaç, CYP2D6, CYP2C19 ve farmakodinamik hedeflerdeki genetik değişkenliğin ilaç yanıtını belirlemesine karşın farmakogenetik (pharmacogenetic, PGx) test kullanımının düşük kalması karşısında, kanıtların etkililik ve güvenlilik için eşit derecede destek sunup sunmadığını sorgulamaktır. Yöntem olarak çalışmaların, meta analizlerin ve kılavuzların (CPIC, DPWG, ISPG) anlatısal derlemesi (narrative review) ve kavramsal sentezi yapılmış; büyük pragmatik çalışmalar, güncel meta analizler ve kılavuzlarca onaylanmış gen ilaç çiftleri önceliklendirilerek uygulama engelleri incelenmiştir. En güçlü kanıt güvenlilik alanındadır: PREPARE çalışmasında (N = 6.944, açık etiketli, çok branşlı) klinik olarak anlamlı advers ilaç reaksiyonlarında %30 azalma, olasılık oranı (odds ratio) 0,70 (%95 güven aralığı 0,54 ile 0,91) bildirilmiştir. Reçeteleme sürecinde PRIME Care pragmatik randomize kontrollü çalışmasında (N = 1.944) öngörülen gen ilaç etkileşimi bulunmayan bir ilaç alanların oranı %60 iken karşılaştırma grubunda %26'dır, ancak birincil sonlanım karşılanmamıştır. Etkililik kanıtı daha zayıftır: 13 randomize kontrollü çalışmayı (11'i endüstri destekli) kapsayan meta analizde remisyona ulaşma için rölatif risk (relative risk) 1,41 (%95 güven aralığı 1,15 ile 1,74) bulunmuş, NIH destekli ADOPT PGx 2026 çalışmasında birincil sonlanım karşılanmamıştır. Uygulama engelleri arasında onaylanmış farmakodinamik belirteç bulunmaması (CPIC 2023, SLC6A4 ve HTR2A için düzey C, öneri yok), fenokonversiyon ve panel kapsamı farklılıkları nedeniyle genotip ile fenotipin örtüşmemesi, aynı CYP2D6 aktivite skorunun (AS 1.0) DPWG'de ara, CPIC'te normal metabolizör olarak sınıflanması sayılmıştır. Klinisyen hazırlığı da sınırlıdır: ABD'de birinci basamak hekimlerinin %73'ü PGx sonuçlarını yorumlamak için eğitimlerini yetersiz bulmuş, Fransız psikiyatristlerin %94'ü kılavuzları belirsiz bulmuştur. Sonuç olarak PGx bugün en çok tolerabilite ve doz seçimi için gerekçelendirilebilir; en yüksek güven CYP2D6 ve CYP2C19 ile belirli antidepresan ve antipsikotikler, ayrıca karbamazepin öncesi HLA-B*15:02 ve HLA-A*31:01 içindir ve boşluğun kapanması önleyici test, karar desteği, ilaç izlemi ve doğrulanmış farmakodinamik belirteçler gerektirmektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri