Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0552

Yarı izole bir popülasyonda ağır ruhsal hastalık ve madde kullanım bozukluğu olan hastaların nörobilişsel ve klinik profili

NEUROCOGNITIVE AND CLINICAL PROFILE OF PATIENTS WITH SEVERE MENTAL ILLNESS (SMI) AND SUBSTANCE USE DISORDER (SUD) IN A SEMI-ISOLATED POPULATION

Ağır ruhsal hastalıkta madde kullanımı bilişsel performansı kötüleştirmemiş, nörobilişsel bozulma esas olarak altta yatan tanının kendisiyle ilişkili bulunmuştur.

Çalışmanın amacı, ağır ruhsal hastalık (severe mental disorder, SMD) ile madde kullanım bozukluğu (substance use disorder, SUD) eş tanısına eşlik eden bilişsel bozulmanın büyüklüğünü kestirmek ve birincil tanı ile nörobilişsel performans arasındaki ilişkiyi Kolombiyalı bir örneklemde (Paisa Projesi) incelemektir. Analitik kesitsel desende, ikincil veri kullanılarak DSM-5 ölçütlerine göre şizofreni, bipolar I bozukluk ya da majör depresif bozukluk tanısı alan 18 yaş üstü 300 erişkin (her tanı grubunda 100 kişi) SUD varlığına göre tabakalandırılmış; santral sinir sistemi organik hastalığı olanlar ve verisi eksik olanlar dışlanmıştır. Nörobilişsel performans Penn Bilgisayarlı Nörobilişsel Bataryası (Penn CNB) ile yüz belleği, duygu tanıma, sosyal biliş, çalışma belleği, akıl yürütme, görsel dikkat, işlemleme hızı ve premorbid zekâ alanlarında değerlendirilmiş; analizde yaş, cinsiyet ve eğitim için düzeltilmiş HC3 sağlam standart hatalı OLS doğrusal regresyon, madde x tanı etkileşim terimleri, Benjamini-Hochberg çoklu karşılaştırma düzeltmesi ve etki büyüklüğü (effect size) olarak Cohen d ile r kullanılmıştır. Şizofreni grubunun %71'i erkek, bipolar bozukluk grubunun %68'i ve majör depresif bozukluk grubunun %61'i kadındır; bipolar grup en yaşlı gruptur (ortanca 40 yıl, çeyrekler arası aralık 32 ila 53) ve çoklu ilaç kullanımı üç grupta da yaygındır (şizofreni %98, bipolar %97, majör depresif bozukluk %65). Madde kullanım sıklığı tanılar arasında farklılaşmazken madde türü farklılaşmış, alkol majör depresif bozuklukta baskın (%46), esrar ve uyarıcılar şizofreni ve bipolar bozuklukta daha sık bulunmuştur. Madde kullanımı yalnızca işlemleme hızında hafif derecede daha hızlı performansla ilişkili bulunmuş (d = 0,22; p = 0,049), başka hiçbir bilişsel alanda anlamlı fark saptanmamıştır; şizofreni ve bipolar bozukluk tüm alanlarda majör depresif bozukluktan anlamlı olarak düşük performans göstermiş, en büyük fark sosyal biliş ve işlemleme hızında ortaya çıkmıştır (r = 0,56). Yazarlar bulguyu bilişsel yedek (cognitive reserve) hipoteziyle tutarlı bulmakta ve çift patolojide bütünleşik bakımın, madde kullanımının bilişsel gidişi kötüleştirdiği varsayımı yerine sosyal biliş ile işlemleme hızının erken rehabilitasyonuna öncelik vermesi gerektiğini savunmaktadır. Sınırlılıklar arasında kesitsel desen, madde dozu, kronikliği ve yoksunluk süresine ilişkin ikincil veri kısıtları ile aktif psikopatolojiye bağlı olası karıştırıcı etki sayılmaktadır.

Tüm WCP 2026 özetleri