Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0491

Ilk atak psikozda üstbilişsel eğitim: literatürün sistematik derlemesi

METACOGNITIVE TRAINING IN FIRST-EPISODE PSYCHOSIS: A SYSTEMATIC REVIEW OF THE LITERATURE

İlk atak psikozda üstbilişsel eğitim en tutarlı yararı bilişsel içgörüde, özellikle kendine kesinlik duygusunun azalmasında göstermekte, psikotik belirtiler üzerindeki etkisi ise karışık kalmaktadır.

Amaç, kronik şizofrenide güçlü kanıtı bulunan üstbilişsel eğitimin (metacognitive training, MCT) ilk atak psikozdaki (first-episode psychosis, FEP) kanıtlarını değerlendirmek ve gelecekteki araştırmalar için boşlukları belirlemektir. PubMed, PsycINFO ve MEDLINE'da sistematik tarama yapılmış, arama terimleri ilk atak psikoz, erken psikoz, FEP, üstbilişsel eğitim ve üstbilişsel terapiyi kapsamış, kronik şizofreniye odaklanan çalışmalar dışlanmış, FEP'te MCT'yi değerlendiren randomize kontrollü çalışmalar, kontrollü girişimler ve boylamsal girişimler alınmış ve derlemeye 9 makale dahil edilmiştir. Psikoeğitimle karşılaştırıldığında MCT genel olarak daha iyi sonuçlar göstermiş, en tutarlı yarar bilişsel içgörüde saptanmış, MCT kendine kesinlik duygusunda (self-certainty) azalmayla ilişkilendirilmiş ve bu iyileşme birkaç MCT seansından sonra ortaya çıkmıştır. Cinsiyet farkı bildirilmiş, kadınlarda kendine kesinlik ve bilişsel içgörüde iyileşme görülürken erkeklerde kendine kesinlikte sınırlı ya da hiç iyileşme olmamış, buna karşın engellenme toleransı ve seçili nörobilişsel işlevlerde olası yarar tanımlanmış; öz-yansıtıcılıkta (self-reflectiveness) değişiklikler ise kısmen bazı örneklemlerdeki yüksek başlangıç puanları nedeniyle daha az tutarlı bulunmuştur. Nörobilişte sözel bellek, dikkat, yürütücü işlevler, bilişsel esneklik ve inhibitör kontrolde iyileşmeler bildirilmiş, bazı çalışmalarda sözel bellek, yürütücü işlevler ve dikkatteki iyileşmeler MCT'de psikoeğitime göre daha belirgin olmuş, sosyal bilişte zihin kuramı, sosyal algı ve yüz ifadesinden duygu tanımada iyileşmeler görülmüştür. Psikotik belirtilerde birkaç çalışma pozitif belirtilerde iyileşme bildirmiş, paranoid düşünce, sanrı inancı ve sonuca atlama yanlılığında (jumping to conclusions) bulgular daha az tutarlı olmuş, bir çalışmada paranoid düşüncenin kendisi anlamlı düzelmezken olumsuz duyguya paranoid tepkisellikte azalma saptanmıştır. Tedavi edilmemiş psikoz süresinin (duration of untreated psychosis, DUP) uzunluğu MCT yanıtını sınırlar görünmemiş, daha genç başlangıç yaşı, kadın cinsiyet ve daha yüksek başlangıç benlik saygısı daha iyi sonuçlarla ilişkilendirilmiş, izlemde bazı iyileşmeler zamanla azaldığı için kalıcılık belirsiz kalmıştır. Yazarlar MCT'nin psikotik belirtiler için tek başına bir tedaviden çok tamamlayıcı bir girişim olarak görülmesi gerektiğini, en uygun süre ve sıklık ile kimin yarar göreceğini belirlemek için daha büyük, standart ölçümlü ve uzun izlemli çalışmalara gereksinim olduğunu belirtmektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri