Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0082

Yaşam boyu DEHB'de kronotip

CHRONOTYPE IN ADHD ACROSS THE LIFESPAN

Sirkadiyen faz gecikmesi DEHB'nin çocuklukta ortaya çıkan, ergenlikte belirginleşen ve erişkinlikte süren, ölçülebilir ve tedavi hedefi olabilecek biyolojik bir özelliğidir.

Çalışma DEHB'de kronotip dağılımına, biyolojik sirkadiyen belirteçlere ve işlevsel sonuçlara ilişkin kanıtları yaşam boyu perspektifiyle sentezlemeyi ve kronobiyolojik değerlendirmenin rutin klinik fenotiplemeye katılması gerekliliğini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Yöntem olarak PubMed, PsycINFO ve Google Scholar taramasıyla 2026'ya kadar yayımlanmış, öznel (anket temelli) ve nesnel kronotip ölçümlerini birleştiren çalışmaların sistematik anlatısal derlemesi yapılmış, bulgular gelişimsel evrelere ve klinik ile işlevsel bağıntılara göre haritalanmıştır. DEHB olan bireylerin yaklaşık %80'inde klinik olarak anlamlı uyku bozukluğu bildirilmekte, gecikmiş uyku uyanıklık zamanlaması yaşam boyu %70 ile %80'e varan oranlarda görülmektedir; poster grafiklerinde uyku bozukluğu erişkinlerde %80, çocuklarda %82, gecikmiş uyku uyanıklık zamanlaması %78 olarak verilmiştir. Loş ışıkta melatonin başlangıcı (dim light melatonin onset, DLMO) kontrollere göre çocuklarda yaklaşık 45 dakika, erişkinlerde yaklaşık 90 dakika gecikmiştir. Erişkin DEHB örnekleminde (n = 50, MEQ temelli) kronotip dağılımı akşamcıl %64, ara tip %24 ve sabahçıl %12 bulunmuştur. DEHB'nin sirkadiyen imzasını tamamlayan diğer bulgular künt veya gecikmiş kortizol uyanma yanıtı, BMAL1/PER2 saat geni ritim genliğinde azalma, epifiz hacminde azalma ve hafta içi ile hafta sonu uyku zamanlaması uyumsuzluğu anlamına gelen sosyal jetlagdır; gelişimsel tabloda çocuklukta uykuya dalma güçlüğü ve dikkatsizlik, ergenlikte sosyal jetlag ve duygusal düzensizlik, erişkinlikte ise tedaviye dirençli kalıntı belirtiler baskın bağıntılardır ve gecikme sırasıyla defiyans, düşük motivasyon ya da birincil insomni ve kişilik patolojisi olarak yanlış yorumlanabilmektedir. Yönün hangi tarafta olduğu tartışmalıdır: akşamcıllık belirti dışavurumunu artırıyor olabileceği gibi, ortak bir nörogelişimsel zemin her ikisinin altında yatıyor olabilir. Yazarlar uyku niceliğinin yanında uyku zamanlamasının sorgulanmasını, tedavi yanıtı platoya ulaştığında DLMO veya aktigrafi ile doğrulanmış kronotip ölçeklerinin (MEQ, rMEQ) kullanılmasını, zamanlamaya dayalı girişimlerin (DLMO'dan yaklaşık üç saat önce düşük doz melatonin, sabah parlak ışık, ilaç zamanlamasının faza göre ayarlanması) değerlendirilmesini önermektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri