Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

Küreselleşen çağda kültüre bağlı sendromlar: kayboluyorlar mı, evriliyorlar mı?

SO036b - CULTURE-BOUND SYNDROMES IN A GLOBALIZED ERA: DISAPPEARING OR EVOLVING? (ID 3827)

Kültüre bağlı sendromlar kaybolmamakta, biçim değiştirerek evrilmekte ve psikiyatrik sınıflandırmada “kültürel sıkıntı kavramları” çerçevesine taşınmaktadır.

Amaç, geleneksel olarak belirli kültürel bağlamlarla sınırlı kabul edilen kültüre bağlı sendromların (culture-bound syndromes) küreselleşme ile birlikte kaybolup kaybolmadığını incelemek ve “kültürel sıkıntı kavramları” (cultural concepts of distress) çerçevesine geçişi değerlendirmektir. Yöntem olarak, kültürle ilişkili sendromların tarihsel gelişimi ve güncel sınıflandırması ile DSM-5 ve ICD-11'deki temsilleri üzerine sistematik olmayan bir derleme yapılmış, küreselleşmiş bağlamlarda sunum değişikliklerine ilişkin kanıtlar incelenmiştir. DSM-IV yaklaşık 25 kültüre bağlı sendromu ayrı bir sözlükte tanımlamış ve Kültürel Formülasyon Taslağı'nı getirmiş; ICD-10 ise kültüre özgü bozukluk kavramını kullanarak bu tabloları çoğunlukla mevcut tanı kategorileri içine yerleştirmiştir. DSM-5, terimi kültürel sendromlar, kültürel sıkıntı deyimleri (cultural idioms of distress) ve kültürel açıklamalar ya da algılanan nedenler olmak üzere üç yapıdan oluşan daha geniş bir çerçeveyle değiştirmiş; ICD-11 eşdeğer bir taksonomi benimsemek yerine kültürel rehberliği tek tek bozuklukların tanım ve tanı gerekliliklerine entegre etmiştir. Derlenen literatür, göç, kentleşme, dijital iletişim ve biyomedikal modellerle artan temasın bu sendromların sunumunu, terminolojisini ve coğrafi dağılımını değiştirdiğini, geleneksel ve psikiyatrik açıklamaların bir arada bulunarak melez sıkıntı anlayışları oluşturduğunu göstermektedir. Ataque de nervios, dhat sendromu, koro ve susto gibi tablolar kuşaklar ve ulusötesi ortamlar arasında biçim değiştirse de kültürel olarak anlamlı acıyı iletmeyi sürdürmekte; anksiyete, duygudurum, travma ile ilişkili, dissosiyatif, cinsel ya da somatik belirti bozukluklarıyla örtüşebilse de bu kategorilerin doğrudan karşılığı sayılamamaktadır. Metodolojik heterojenlik ve boylamsal kanıt yetersizliği, prevalans değişimlerine ilişkin kesin sonuç çıkarmayı engellemektedir. Kültürel değerlendirme, tanısal hatayı ve uygunsuz patolojikleştirmeyi azaltmak, terapötik ittifakı güçlendirmek açısından günümüz psikiyatri pratiğinin temel bir bileşenidir.

Tüm WCP 2026 özetleri