Vietnam'dan dönen askerlerin beşte biri görev sırasında opiyat bağımlısıydı. Dönüşten sonra bu oran %1'in altına indi.
943 erin örneklendiği bu klasik izlemde askerlerin çoğu tedavi talebinde bile bulunmadı. Değişen şey kararlılıkları değildi. Ortamlarıydı (Robins ve ark., American Journal of Epidemiology, 1974).
Bağımlılıkta beyin maddeyi tek başına değil, kullanıldığı ortamla birlikte öğrenir. Bardağın şekli, bir koku, belirli bir sokak, belirli bir arkadaş. Bunlara koşullanmış ipucu deniyor. 51 çalışma ve 1787 katılımcının meta analizinde bu ipuçlarının beyinde tutarlı bir aktivasyon oluşturduğu, tedaviye başlarken bu aktivasyonun düşük olmasının daha iyi sonuçla ilişkili olduğu bulundu (Evohr ve ark., JAMA Network Open, 2025). Stimulan kullanım bozukluğu olan 36 hastada ise ipucuna verilen beyin yanıtı, aylar sonraki nüksü öngördü (MacNiven ve ark., 2018).
İsteğin ilk haftalarda söndüğünü varsaymak yanıltıcı olabilir. Alkol bağımlılığı olan 80 hastada ipucu isteği en yüksek 60. günde ölçüldü (Li ve ark., Addiction Biology, 2014). Aynı artış opioidlerde klinik çalışmalarda gösterilemedi, yani bulgu her madde için geçerli değil (Bergeria ve ark., 2024).
Ama kaçınmayı tek strateji yapmak sonucu iyileştirmiyor. 461 kişinin 16 yıl izlendiği çalışmada kaçınma davranışına daha çok yaslananların hem remisyona ulaşma olasılığı düşüktü hem de nüks olasılığı yüksekti (Moos & Moos, Addiction, 2006). Nüks krizini atlatmayı en güçlü öngören şey, kullanılan başa çıkma stratejisinin sayısıydı (Moser & Annis, 1996).
Kısacası: ortamı düzenlemek riski azaltır, beceri ve tedavi eklemek kalıcı kılar. Bu ikisi birbirinin yerine geçmez.