DEHB, ikiz ve kardeş çalışmalarında kalıtım oranı %80’e kadar çıkan, psikiyatride genetik yükü en ağır tablolardan biri. 🧬 Bir irade zayıflığı değil, ölçülebilir bir genetik yatkınlık söz konusu.
Aile, ikiz ve evlat edinme çalışmalarının ortak tahminine göre DEHB’nin kalıtım oranı %74 (Faraone ve Larsson, 2019). Bu yük tek bir gene değil, çok sayıda ortak genetik varyanta yayılıyor; yani poligenik bir tablo.
📊 2018’de İsveç kayıtlarında 4,4 milyon kardeş çiftini kapsayan bir çalışma, sekiz psikiyatrik tanıyı kıyasladı: DEHB %80 ile en yüksek, majör depresyon %30 ile en düşük kalıtım oranına sahipti (Pettersson ve ark., 2018). Beyin görüntülemede de fark var: 23 merkezli bir mega analiz, bazal çekirdeklerde küçük ama tutarlı hacim farkları buldu; etki büyüklükleri küçük olduğu için bireyler düzeyinde geniş bir örtüşme var (Hoogman ve ark., 2017). İlaç tarafında tablo daha keskin: uyarıcı ilaçların etki büyüklüğü SMD (0,2 küçük, 0,5 orta, 0,8+ büyük sayılır) 0,49 ile 1,02 arasında ölçüldü, psikiyatride ilaç tedavilerinin genel ortalaması ise SMD 0,36 (Cortese ve ark., 2018; Leichsenring ve ark., 2022).
Genetik temel güçlü olsa da bazı araştırmacılar, beyin görüntüleme farklarının küçüklüğüne dikkat çekip yüksek gelirli ülkelerde DEHB’nin aşırı tanı ve aşırı tedavi edildiğini savunuyor (Batstra ve ark., 2017); bu tartışma genetik bulguları geçersiz kılmıyor, tanı eşiğinin nerede çizileceği sorusunu gündeme getiriyor. Tanı görüntüleme ya da genetik testle değil, yapılandırılmış klinik değerlendirmeyle konur; ailedeki DEHB öyküsünü paylaşmak ve ilaç kararını etki büyüklüğü verileriyle konuşmak süreci güçlendirir.
Bu içerik tanı ya da tedavi tavsiyesi değildir.
Kaynaklar: Faraone ve Larsson (2019) Molecular Psychiatry · Larsson ve ark. (2014) Psychological Medicine · Pettersson ve ark. (2018) Psychological Medicine · Hoogman ve ark. (2017) Lancet Psychiatry · Cortese ve ark. (2018) Lancet Psychiatry · Leichsenring ve ark. (2022) World Psychiatry · Faraone ve ark. (2021) Neuroscience & Biobehavioral Reviews · Batstra ve ark. (2017) Lancet Psychiatry