Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

Zihinsel ve gelişimsel yetiyitimi olan bireyler için bütünleşik, kişi merkezli bakım modelleri: eşitsizliklerin ele alınması

Integrated, person-centred care models for individuals with idd: addressing disparities

Zihinsel ve gelişimsel yetiyitimi olan bireylerde kategorik tanının ötesine geçen, çok düzeyli ve yaşam kalitesini çerçeve alan kişi merkezli bakım modelleri eşitsizlikleri azaltabilir.

Sunum, zihinsel ve gelişimsel yetiyitimi (intellectual and developmental disabilities, IDD) olan bireylerde psikiyatrik bozuklukların, nörogelişimsel özelliklerin, davranışsal görünümlerin, iletişim güçlüklerinin ve uyumsal işlevsellik sınırlılıklarının kişiye özgü biçimde etkileşmesinden doğan karmaşık klinik tabloları ele almaktadır. Bu karmaşıklığın tanımada belirsizlik yarattığı ve uygun sağlık, sosyal ve eğitsel desteklere erişimde eşitsizliklere katkıda bulunduğu belirtilmektedir. Yaşam kalitesinin kavramsallaştırılması ve değerlendirilmesindeki son gelişmeler üzerine kurulan konuşma, çok düzeyli bir tanı çerçevesine dayanan bütünleşik ve kişi merkezli bakım modellerini tartışmaktadır. Bu yaklaşım, yalnız kategorik tanının ötesine geçerek nörogelişimsel ve psikiyatrik durumların belirlenmesini, belirti ve işlevselliğin boyutsal değerlendirmesiyle, ağırlık ve destek gereksinimi derecelendirmesiyle, klinik gidişin evrelenmesiyle ve bireysel görünümü etkileyen öncül ve bağlamsal etkenlerin değerlendirilmesiyle birleştirmektedir. Böyle bir çerçeve, belirtileri biyolojik yatkınlıklar, gelişimsel yollar, yaşam deneyimleri ve çevresel koşulların etkileşimi içinde anlamayı sağlayarak tanısal gölgelenme (diagnostic overshadowing) ve yersiz patolojikleştirme riskini azaltmakta, sektörler arası bireyselleştirilmiş ve eşgüdümlü müdahaleleri desteklemektedir. Yaşam kalitesi yalnız bir sonuç ölçütü değil, değerlendirme, klinik formülasyon ve bakım planlamasını birbirine bağlayan üst çerçeve olarak konumlandırılmakta; eşitsizliklerin giderilmesi için parçalı ve tanı odaklı sistemlerden yaşam boyu değişen gereksinimlere yanıt verebilen bütünleşik modellere geçiş gerektiği sonucuna varılmaktadır.

Tüm WCP 2026 özetleri