Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV1177

Maneviyat ve yaşam kalitesi: nörogelişimsel yetiyitimlerinde ihmal edilmiş bir boyutu geri kazanmak

SPIRITUALITY AND QUALITY OF LIFE: RECLAIMING A NEGLECTED DIMENSION IN NEURODEVELOPMENTAL DISABILITIES

Maneviyat, nörogelişimsel yetiyitimi olan kişilerde yaşam kalitesiyle ölçülebilir biçimde ilişkilidir ancak çerçevelerde ve hizmetlerde sistematik olarak ihmal edilmektedir; varsayılmadan ve dayatılmadan sorulup değerlendirilmelidir.

Amaç, nörogelişimsel yetiyitimi (neurodevelopmental disabilities, NDD) olan kişilerde maneviyatın yaşam kalitesinin (quality of life, QoL) anlamlı bir bileşeni olup olmadığını incelemek ve başlıca yaşam kalitesi modellerinin maneviyatı açıkça temsil edip etmediğini karşılaştırmaktır. Yöntem olarak zihinsel yetiyitimi ve otizmde maneviyat, din ve yaşam kalitesi araştırmalarını birleştiren anlatısal sentez (narrative synthesis) kullanılmış; maneviyatın kavramsallaştırılması, yaşam kalitesi çerçevelerinde temsili, yaşam kalitesiyle ampirik ilişkileri, fırsatların önündeki engeller ve klinik hizmetlere yansımaları odak alanı olarak belirlenmiştir. Bulgulara göre maneviyat çerçeveler arasında eşit olmayan biçimde temsil edilmektedir: WHOQOL kişisel inançları ve maneviyatı açıkça içerirken 3B yaşam kalitesi modeli Manevi Varoluş (Spiritual Being) alanını barındırmakta, yaygın kullanılan diğer bazı çerçevelerde ayrı bir manevi alan bulunmamaktadır. Zihinsel yetiyitimi olan sağır yetişkinlerde bireysel maneviyat (r = 0,334) ve toplum içindeki manevi uygulamalar (r = 0,514) öz bildirime dayalı yaşam kalitesiyle pozitif ilişkili bulunmuştur (Fellinger ve ark., 2023). Zihinsel yetiyitimi ve düşük işlevli otizmde Manevi Varoluş puanlarının daha düşük olduğu, dinsel katılım fırsatlarının diğer toplumsal etkinliklere göre daha kısıtlı kaldığı bildirilmiştir. Otistik yetişkinlerde yapılan boylamsal bir çalışmada (Kelley ve Aller, 2025; N = 306) aşkın maneviyat psikolojik esnekliği (β = 0,31), psikolojik esneklik de yaşam doyumunu (β = 0,42) yordamış, dolaylı etki (indirect effect) 0,285 (p < 0,001) bulunmuş ve psikolojik esneklik, maneviyat ile yaşam doyumu ilişkisine tam aracılık etmiştir. Sonuç olarak poster, maneviyatın kişi merkezli yaşam kalitesi değerlendirmesine dahil edilmesini; sorulmasını ancak varsayılmamasını, maneviyatın psikopatolojiden ayrılmasını, gerçek katılım fırsatları yaratılmasını ve manevi desteğin hiçbir zaman dinsel bir reçeteye ya da zorlamaya dönüşmemesini önermektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri