Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0943

Risk, karar verme kapasitesi ve zorunlu tedavi: intiharın yönetiminde etik güçlük

RISK, CAPACITY, INVOLUNTARY TREATMENT : ETHICAL CHALLENGE IN MANAGING SUICIDALITY

Ağır ruhsal hastalık bulunmaksızın karar verme kapasitesi korunmuş yaşlı bir hastada yüksek intihar riskinin yönetimi, yararlılık ve özerkliğe saygı arasındaki etik gerilimi belirgin biçimde ortaya koymaktadır.

Olgu sunumunun amacı, zorunlu tedavi ile hastaların temel haklarına saygı arasındaki gerilimi, yaşlı erişkinde intihar riskinin yönetimi üzerinden tartışmaktır; yazarlar bu etik tartışmaların psikiyatride yeterince incelenmediğini, güçlüğün yararlılık (beneficence), zarar vermeme (non maleficence) ve özerklik (autonomy) ilkeleri arasındaki çatışmadan doğduğunu belirtmektedir. Yaşlılarda intihar davranışı fiziksel hastalık, işlevsel gerileme, psikososyal stres etkenleri ve bilişsel kırılganlığın birleşik etkileriyle şekillenmekte, bu popülasyonda risk azaltıcı stratejilerin sınırlı olması güçlüğü artırmaktadır. Olgu, ruh sağlığı hizmetleriyle ilk teması Şubat 2025'te oral alımda azalma ve kilo kaybı nedeniyle acil başvuruları sonrasında olan, yetişkin kızıyla yaşadığı ağır bir çatışmanın ardından duygudurumu kötüleşen ve yaşamına son verme düşünceleri tanımlayan 86 yaşında bir kadın hastadır; ev tedavi ekibinin değerlendirmesinde birden çok yakın kaybının yaşandığı bir aya denk gelecek biçimde nisan ayında yaşamına son verme niyetini belirtmesi, intihar yöntemlerini araştırdığını ve ilaç aşırı dozu dahil çeşitli yolları düşündüğünü açıklaması ile bir klinisyene bu amaçla ilaç sağlaması için para önerdiğinin bildirilmesi üzerine Ruh Sağlığı Yasası (Mental Health Act) değerlendirmesi yapılmış ve hastaneye yatış gerçekleşmiştir. Tanı, uzamış yas zemininde gelişen kısa depresif tepkili uyum bozukluğu olarak değerlendirilmiş; yaklaşık 40 yıl önce olası bir aşırı doz dışında madde kötüye kullanımı, adli süreç ya da önceki psikiyatrik tedavi öyküsü saptanmamıştır. Yatış boyunca hasta çok disiplinli ekiple iyi işbirliği kurmuş, depresif belirtileri tutarlı biçimde yadsımış ve ölüme ilişkin konuşmaları etkin niyetten çok felsefi ve manevi inançlarının parçası olarak tanımlamış; psikolojik değerlendirmede kronik yas, kişilerarası çatışma, kötüleşen fiziksel sağlık, kronik ağrı ve yaşlanmaya bağlı işlevsel gerileme gibi risk etkenlerinin yanı sıra anlamlı aile ilişkileri, güçlü sosyal bağlar, kişisel değerler, maneviyat ve uzun süredir yaşadığı aile evinde kalma isteği gibi koruyucu etkenler belirlenmiş, sonuçta yas ve uyum odaklı psikolojik desteğe gereksinim saptanmıştır. Yatışın ilerleyen döneminde hasta önceki intihar düşüncelerine göre davranma niyetinin kalmadığını bildirmiş ve farklı profesyonellerin değerlendirmesinde ağır ruhsal hastalık kanıtı bulunmamış; buna karşın klinisyenler planlarının yakın zamandaki özgüllüğü, yöntemlere ilişkin kapsamlı araştırması ve süregelen psikososyal stres etkenleri nedeniyle kaygılı kalmış, hasta bir kurul (tribunal) kararıyla taburcu edilmiştir. Yazarlar, ağır ruhsal hastalık yokluğunda ancak birden çok risk etkeni varlığında ve karar verme kapasitesi korunmuşken intihar riskinin yönetiminin klinisyenleri belirgin bir rahatsızlık ve belirsizlikle baş başa bıraktığını, kişi merkezli yaklaşım, kapasite değerlendirmeleri ve çok disiplinli tartışmaların bu belirsizliği hafifletebileceğini belirtmektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri