Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0402

Epizodik bellek bozukluğunu belirleyen periferik insülin direnci değil APOE4 genotipidir: bellek kliniği örnekleminde kesitsel çalışma

RELATIONSHIP BETWEEN CEREBRAL INSULIN RESISTANCE AND APO E4 GENOTYPE IN ALZHEIMER'S DISEASE. CROSS-SECTIONAL STUDY.

Bellek kliniği örnekleminde epizodik bellek bozukluğunun bağımsız ve baskın belirleyicisi APOE4 genotipidir; periferik insülin direnci ne genotipe göre farklılaşmakta ne de APOE4 ile bellek arasındaki ilişkiye aracılık etmektedir.

Çalışma, periferik insülin direncinin (insulin resistance, IR) APOE4 genotipi ile bilişsel performans arasındaki ilişkiye aracılık edip etmediğini, yani tip 3 diyabet hipotezinin öngördüğü genetik risk, metabolik bozukluk ve bilişsel gerileme zincirini sınamayı amaçlamıştır. Desen kesitseldir; Buenos Aires Üniversitesi Hospital de Clinicas Alzheimer Merkezi'nde bilişsel yakınması olan 205 hasta değerlendirilmiş, APOE genotiplemesi hastaların 109'unda (%53,2) yapılmıştır. Değerlendirmeler 2024 Lancet Komisyonu demans risk etmenleri, kapsamlı nöropsikolojik batarya (RAVLT, Signoret, TMT-A/B, Boston Adlandırma Testi), periferik metabolik panel (açlık glukozu, açlık insülini, HbA1c, LDL, HOMA-IR) ve yapısal görüntülemeyi içermiş; istatistikte Mann-Whitney U, Fisher kesin testi, Spearman korelasyonu, çoklu OLS regresyonu ve Baron-Kenny ile bootstrap (Hayes 2018; 5.000 BCa yeniden örnekleme) aracılık analizi kullanılmıştır. APOE4 çalışmadaki en ayırt edici belirteç olmuş, epizodik belleği ölçen RAVLT'de taşıyıcılar anlamlı olarak daha kötü performans göstermiştir (medyan 3,0 [IQR 2,0-3,0] karşı 2,0 [IQR 1,0-3,0]; Mann-Whitney U p = 0,0003; rank-biserial r = 0,435, orta ile büyük etki büyüklüğü/effect size). Düzeltilmiş regresyonda (N = 58, R2 = 0,312) APOE4 pozitifliği (B = 0,748; %95 GA 0,204-1,292; p = 0,009) ve eğitim yılı (B = -0,087; %95 GA -0,163 ile -0,012; p = 0,027) anlamlı yordayıcı iken HOMA-IR ve HbA1c anlamsız kalmış; eğitim yılı RAVLT performansıyla korelasyon göstermiştir (Spearman rho = 0,308; p = 0,0002; n = 140). Hiçbir periferik insülin direnci belirteci bilişsel performansı bağımsız olarak yordamamış, insülin direnci yaygınlığı tüm klinik eşik değerlerinde APOE4 taşıyıcıları ile taşıyıcı olmayanlar arasında benzer bulunmuş (tüm p değerleri 0,68 ve üzeri; sürekli karşılaştırmalarda açlık insülini p = 0,79, HbA1c p = 0,77), aracılık analizinde a ve b yolları anlamsız çıkmış ve dolaylı etkinin %95 BCa güven aralıkları sıfırı içermiştir. Dört gruplu etkileşim karşılaştırması (APOE4 x HOMA-IR 2,5 ve üzeri, n = 72) genel olarak anlamlı bulunsa da (Kruskal-Wallis H = 12,347; p = 0,006) bu fark tümüyle APOE4 genotipinden kaynaklanmış, APOE4 pozitif gruplarda insülin direnci varlığına göre RAVLT medyanları özdeş kalmıştır (her iki grupta 3,0; post-hoc p = 0,736; APOE4 pozitif ve insülin direnci pozitif alt grup yalnızca 7 kişi olduğundan keşif niteliğindedir). Sonuç olarak bozulma belleğe özgüdür, basit görsel motor hız (TMT-A) korunmuştur ve bilişsel rezerv genetik riskten bağımsız olarak koruyucudur; sınırlılıklar arasında APOE genotipinin örneklemin yalnızca %53'ünde bulunması, periferik belirteçlerin santral insülin direncini yansıtmayabilmesi ve kesitsel desenin nedensellik çıkarımına izin vermemesi sayılmıştır.

Tüm WCP 2026 özetleri