Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0177

Otistik tükenmişlik: psikiyatri pratiği açısından klinik önemi

AUTISTIC BURNOUT: CLINICAL RELEVANCE FOR PSYCHIATRIC PRACTICE

Otistik tükenmişlik, depresyon ya da mesleki tükenmişlikten ayrılan, yüksek intihar riski taşıyan ve sıklıkla yanlış tanı alan bağlam bağımlı bir klinik tablodur.

Çalışma, otistik tükenmişlik (autistic burnout) üzerine güncel bilimsel bilgiyi ve klinik içgörüyü sentezleyerek doğasını, katkıda bulunan etmenleri ve günlük psikiyatri pratiği açısından önemini netleştirmeyi amaçlamıştır. Yöntem olarak güncel yazının (ampirik çalışmalar, nitel raporlar ve kuramsal katkılar) anlatısal derlemesi, tükenmişlik yaşadığını kendi ifadesiyle belirten otistik erişkinlerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerle birleştirilmiş ve yayımlanmış kanıtla birinci ağızdan deneyim üçgenlenerek klinik bir çerçeve oluşturulmuştur. Kavramın çekirdeği yaygın fiziksel, bilişsel ve duygusal tükenme ile kişilerarası geri çekilmedir; buna belirgin biçimde azalmış günlük işlevsellik, yürütücü işlev güçlükleri veya otistik özelliklerin belirginleşmesinden en az biri eşlik eder (Higgins ve ark. Delphi uzlaşısı, n = 23 deneyim uzmanı). Sayısal bulgularda otistik erişkinlerin %72'si SBQ-R ile intihar riski açısından eşik üstü puan almakta, bu oran genel popülasyondaki %33'ün iki katından fazladır (n = 365). Tükenmişlik durumuna göre bakıldığında hâlen tükenmişlik içinde olanların %88,2'si PHQ-9 depresyon kesme puanının üzerindedir ve %63,2'si intihar düşüncesi maddesini onaylamaktadır; bu oranlar emin olmayanlarda %78,6 ve %35,7, hâlen tükenmişlikte olmayanlarda %50,9 ve %22,0'dir (n = 238). Tanısal gölgeleme algısı tükenmişlik yaşamış erişkinlerde %61,0 iken (n = 141), taranan tüm otistik erişkinlerde otizm tanısı öncesi en az bir yanlış psikiyatrik tanı algısı %24,6'dır (n = 1211); otistik kadınlar önceden yanlış tanı algısını otistik erkeklerin yaklaşık iki katı sıklıkta bildirmektedir (%31,7 ve %16,7), en sık kişilik, anksiyete ya da duygudurum bozuklukları biçiminde. Otizme özgü araçlarla (ABM, ABSI) standart duygudurum ve anksiyete ölçekleri örtüşen ancak farklı yapıları ölçmektedir (r yaklaşık 0,55). Klinik çıkarım olarak tükenme, işlevsel gerileme ya da tedaviye dirençli depresyon görünümüyle başvuran otistik hastalarda yalnız duygudurum bozukluğunun değil tükenmişliğin de taranması, maskeleme davranışının açıkça sorgulanması, farmakolojik yükseltmeden önce talep azaltma, duyusal uyarlama ve özerkliğin önceliklendirilmesi önerilmektedir.

Tüm WCP 2026 özetleri