Bu sayfa, 26. Dünya Psikiyatri Kongresi'nde sunulan çalışmanın yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış Türkçe özetidir. Çalışmanın sahibi sunan yazarlardır; atıf için orijinal kaynağa başvurun.

EV0175

Defisitten farklılığa: nörogelişimsel çeşitlilik çerçevesinin otizm tanısı ve klinik girişime uygulanması

FROM DEFICIT TO DIFFERENCE: APPLYING THE NEURODIVERSITY FRAMEWORK TO AUTISM DIAGNOSIS AND CLINICAL INTERVENTION

Nörogelişimsel çeşitlilik çerçevesi, belirti azaltma yerine yaşam kalitesi ve işlevselliği hedefleyen, defisit odaklı modellere klinik olarak uygulanabilir ve etik temelli bir alternatif sunmaktadır.

Amaç, nörogelişimsel çeşitlilik (neurodiversity) çerçevesinin otizm spektrum bozukluğunda (autism spectrum disorder, ASD) klinik uygulamaya aktarılmasına ilişkin 2020 ile 2026 arasında yayımlanan güncel kanıtları incelemekti. PubMed, PsycINFO ve Scopus'ta ASD tanısı ve girişimine yönelik nörogelişimsel çeşitliliği onaylayan yaklaşımları ele alan kavramsal derlemeler, nitel çalışmalar ve ampirik makaleler tarandı; otistik bireylerin bakım deneyimine ilişkin bakış açılarını içeren çalışmalar önceliklendirildi. Posterde nicel birleştirme, örneklem büyüklüğü ya da etki büyüklüğü (effect size) bildirilmemiştir. Bulgulara göre tarihsel olarak baskın girişim çerçevesi olan uygulamalı davranış analizi (applied behaviour analysis), otistik bireyleri girişim tasarımının dışında bırakması ve olası iyatrojenik etkileri nedeniyle artan biçimde sorgulanmaktadır. Nörogelişimsel çeşitliliği onaylayan girişimler belirti azaltma yerine yaşam kalitesi, duygu düzenleme ve işlevsel becerileri hedeflemekte; güçlü yönlere dayalı tanı geri bildirimi otistik erişkinlerde olumlu deneyimlerle ilişkilendirilmektedir. Otistik maskeleme (masking) ve kimlik, standart değerlendirme çerçevelerinde yeterince ele alınmayan klinik açıdan ilgili etkenler olarak belirlenmiş; çekirdek otistik özellikleri azaltmayı girişim hedefi yapmanın nörogelişimsel çeşitlilik ilkeleriyle uyumlu etik standartlarla çeliştiği bildirilmiştir. Tablo 1'de karşıtlaştırılan boyutlar otizm modeli (düzeltilmesi gereken defisit ya da nörolojik farklılık), girişim hedefi, tanı geri bildirimi ve bakımın tasarımıdır. Sonuçta bu çerçevenin uygulamaya aktarılması güncellenmiş klinik eğitim ve katılımcı araştırma desenleri gerektirmekte; başlıca kısıtlılık ise farklı klinik topluluklarda nörogelişimsel çeşitliliği onaylayan girişimleri değerlendiren kontrollü çalışma sayısının sınırlı olmasıdır.

Tüm WCP 2026 özetleri