Türkiye’de EMDR Araştırmalarının Gelişimi (2004–2025): İlk Bibliyometrik Analiz Makalesi

Türkiye’den EMDR Araştırmalarının Gelişimi (2004–2025): İlk Bibliyometrik Analiz

Türkiye’de Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR) alanında yürütülen bilimsel çalışmaların kapsamlı bir değerlendirmesi ilk kez bibliyometrik yöntemlerle incelendi.

Turkish Journal of Traumatic Stress (TJTS) dergisinde yayımlanan “From Clinical Practice to Scientific Growth: The Development of EMDR Research in Türkiye” başlıklı çalışma, 2004–2025 yılları arasında Türkiye kaynaklı EMDR araştırmalarının bilimsel gelişimini ortaya koymaktadır.

Araştırmada, Web of Science Core Collection veritabanında indekslenen 79 bilimsel yayın; 184 araştırmacı, 38 akademik kaynak ve yaklaşık 20 yıllık bilimsel üretim süreci üzerinden analiz edilmiştir. Çalışmanın sonuçları, Türkiye’deki EMDR araştırmalarının son yirmi yılda düzenli biçimde büyüdüğünü ve yıllık ortalama büyüme oranının %7,97 olduğunu göstermektedir.

Bibliyometrik Analiz Nedir?
Bibliyometrik analiz, belirli bir bilim alanındaki yayınları, araştırmacıları, kurumları ve araştırma eğilimlerini sayısal yöntemlerle inceleyen bilimsel değerlendirme yöntemidir. Bu yaklaşım, bir alanın zaman içindeki gelişimini ve öne çıkan araştırmacılarını nesnel veriler üzerinden ortaya koymayı amaçlar.

Araştırma Metodolojisi

Bu çalışmada, Web of Science veri tabanından elde edilen bibliyografik veriler, bilimsel haritalama teknikleriyle incelenmiştir. Verilerin analizi ve görselleştirilmesinde R Studio (Biblioshiny arabirimi) ve VOSviewer yazılımları kullanılmıştır. Bu yöntemle, yıllık yayın artış hızları, araştırmacı üretkenlikleri, kurumsal iş birlikleri ve literatürdeki anahtar kelimelerin eş-dizilim haritaları çıkarılmıştır.

Türkiye’de EMDR Araştırmalarında En Üretken Araştırmacılar

Bibliyometrik analiz sonuçlarına göre, 2004–2025 döneminde Web of Science kapsamındaki Türkiye kaynaklı EMDR yayınlarında en yüksek üretkenliğe sahip (en çok dokümana katkı sunan) araştırmacılar aşağıdaki şekilde sıralanmıştır:

Sıra Araştırmacı Yayın Sayısı (WoS)
1 Doç. Dr. Alişan Burak Yaşar 18
2 Emre Konuk 11
3 Dr. Ayşe Enise Abamor 8
4 Dr. İbrahim Gündoğmuş 7
5 Dr. Murat Karadağ 5
6 Dr. Fatih Onur Usta 5
7 Prof. Dr. Önder Kavakcı 4
8 Prof. Dr. Ümran Korkmazlar 4
9 Dr. S. Betül İnci İzmir 4

[Kaynak: Çitil Akyol, 2026 / Figure 4: The Most Relevant Authors – Web of Science Core Collection verilerine göre derlenmiştir.]

Bu bulgular, Türkiye’deki EMDR araştırmalarının yalnızca birkaç merkezde değil, farklı üniversiteler ve araştırma grupları arasında dağılan çok merkezli bir yapı gösterdiğini ortaya koymaktadır.

Türkiye’de EMDR Araştırmalarında Öne Çıkan Üniversiteler

Araştırmaya göre, yazarların kurumsal afilyasyonları baz alındığında EMDR alanında en fazla bilimsel üretim gerçekleştiren kurumlar şunlardır:

  • Sivas Cumhuriyet Üniversitesi (12 yayın)
  • İstanbul Gelişim Üniversitesi (10 yayın)[
  • İstanbul Üniversitesi (10 yayın)
  • Üsküdar Üniversitesi (10 yayın)
  • İstanbul Şehir Üniversitesi (9 yayın)
  • Marmara Üniversitesi (8 yayın)
  • Gaziantep Üniversitesi (7 yayın)
  • Sakarya Üniversitesi (6 yayın)

Bu tablo, EMDR araştırmalarının yalnızca büyük şehirlerde değil, Anadolu’daki üniversitelerde de güçlü biçimde geliştiğini ve desantralize (merkezsiz) bir yapı kazandığını göstermektedir. Kurumsal iş birliklerinde metropol odaklı İstanbul Gelişim Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi ve Üsküdar Üniversitesi öne çıkarken, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi 12 yayınla Türkiye genelinde birinci sırada yer almıştır.

Türkiye’de EMDR Araştırmalarının Ana Temaları

Çalışmada kullanılan anahtar kelime analizleri, Türkiye’deki EMDR literatürünün temel olarak aşağıdaki alanlarda yoğunlaştığını göstermektedir:

  • Travma ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
  • Depresyon ve Anksiyete
  • Çocuk ve ergen ruh sağlığı
  • Afet psikolojisi ve grup EMDR uygulamaları

Özellikle 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından travma odaklı saha ve müdahale çalışmalarının belirgin şekilde arttığı görülmektedir. Geleneksel travma sınırlarının ötesine geçen çalışmalarda, komorbidite ve yeme bozuklukları ile şizofreni gibi niş temalar da literatürdeki yerini almaya başlamıştır.

EMDR Araştırmalarında Yeni Eğilimler ve Teknolojik Entegrasyon

Bibliyometrik analiz yalnızca mevcut durumu değil, gelecekte öne çıkabilecek araştırma alanlarını da göstermektedirf. Türkiye’de EMDR alanında yükselen ve yoğunluğu artan araştırma başlıkları arasında şunlar yer almaktadır:

  • Dijital ruh sağlığı uygulamaları ve çevrim içi EMDR
  • Yapay zekâ (AI) destekli değerlendirme sistemleri
  • Tele-süpervizyon modelleri
  • Şizofreni, psikotik bozukluklar ve yeme bozukluklarında EMDR uygulamaları (Niş alanlar)

Yükselen metodolojiler arasında özellikle Flash Technique (Flash Teknik) uygulamalarının klinik sonuçları ve bu alandaki randomize kontrollü çalışmalar, Türkiye ekolünün uluslararası literatürdeki görünürlüğüne ciddi katkı sunmaktadır

Türkiye’de EMDR’nin Bilimsel Yolculuğu

Araştırma sonuçları, Türkiye’deki EMDR çalışmalarının gelişim seyrini üç temel evreye ayırmaktadır

  1. 2004–2015 (Klinik Yaygınlaşma Dönemi): EMDR’nin Türkiye’de tanıtılması, akredite eğitim faaliyetleri ve vaka bildirimlerine dayalı ilk klinik pratiklerin ön planda olduğu dönem
  2. 2016–2020 (Kurumsallaşma Dönemi): Üniversitelerin, araştırma merkezlerinin ve dernek bünyesindeki yapılandırılmış programların katkısıyla ampirik ve akademik çalışmaların hız kazandığı dönem
  3. 2021–2025 (Bilimsel Konsolidasyon Dönemi): Randomize kontrollü çalışmaların, grup protokollerinin, afet müdahlenin ve uluslararası indekslerdeki yayın sayılarının en yüksek seviyeye ulaştığı olgunlaşma dönemi

Sık Sorulan Sorular (FAQ)

Türkiye’de EMDR alanında en fazla bilimsel yayın yapan araştırmacı kimdir?
2026 yılında yayımlanan bibliyometrik analize göre, 2004–2025 döneminde Web of Science kapsamındaki Türkiye kaynaklı EMDR yayınlarında en yüksek yayın sayısına sahip araştırmacı Doç. Dr. Alişan Burak Yaşar’dır (n=18)

Türkiye’de EMDR’nin gelişiminde öncü isimler kimlerdir?
Araştırmada, EMDR’nin Türkiye’deki klinik ve eğitsel yaygınlaşmasında Emre Konuk, Ümran Korkmazlar ve Asena Yurtsever gibi isimlerin erken dönem yapı taşlarını döşediği ve önemli katkılar sunduğu belirtilmektedir

Türkiye’de EMDR araştırmaları en çok hangi konulara odaklanmaktadır?
Travma, TSSB, depresyon, anksiyete, afet psikolojisi, çocuk ve ergen ruh sağlığı ile grup protokolleri en sık araştırılan temel konular arasında yer almaktadır

Türkiye’de EMDR araştırmaları akademik olarak büyüyor mu?
Evet. Bibliyometrik analiz sonuçları Türkiye’deki EMDR literatürünün yıllık yaklaşık %7,97 oranında istikrarlı bir büyüme sergilediğini kanıtlamaktadır

Kaynak ve Bağlantılar