Travma İyileşmesine Dijital Bir Çözüm: Modern Çağda EMDR Terapisi – A Digital Solution to Trauma Recovery: EMDR Therapy in the Modern Age

Travma İyileşmesine Dijital Bir Çözüm: Modern Çağda EMDR Terapisi – A Digital Solution to Trauma Recovery: EMDR Therapy in the Modern Age

 

Yazarlar: 1 Robert-Eusebiu PALADE1 , 2 Nicolae GOGA

 

University Politehnica of Bucharest e-mail: palade.robert99@gmail.com

 

University Politehnica of Bucharest, The Faculty of Engineering in Foreign Languages

 

2 Department of Engineering in Foreign Languages, e-mail: n.goga@rug.nl

 

Çeviren: Uzm.Psk. Gizem Pozam

 

Özet

Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR), 1987 yılında Dr. Francine Shapiro tarafından geliştirilen, özellikle travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) için etkili bir ruh sağlığı tedavisidir. Dr. Francine Shapiro tarafından 1987 yılında geliştirilen EMDR, işlenmemiş travmatik anıların psikolojik sıkıntıya katkıda bulunduğu fikrine dayanmaktadır. Terapi, bu anıların yeniden işlenmesine yardımcı olarak duygusal ve fiziksel semptomları azaltan sekiz aşamalı bir süreci takip eder. Geleneksel olarak TSSB için kullanılsa da, bu terapi anksiyete, depresyon ve fobiler gibi durumlara da uygulanmaktadır.

 

Bu makale, EMDR’nin teorik çerçevesini, metodolojisini ve etkinliğini araştırmakta ve terapi sunumunu geliştirmek için tasarlanan bilgisayarlı sistemlerin son zamanlardaki gelişimini vurgulamaktadır. Ayrıca, terapi seansı sırasında kullanıcılara adım adım talimatlar sağlamak için entegre bir sohbet robotu kullanarak bu terapiyi kendi kendine yönlendirilen bir süreçle otomatikleştiren bir web uygulamasını tanıtıyoruz. Bu yenilik, doğrudan terapist müdahalesine gerek kalmadan bireysel seanslar için daha erişilebilir hale getirerek terapiye erişimi genişletme potansiyeli sunuyor. Terapiyi daha erişilebilir ve yapılandırılmış hale getirerek, bu uygulama EMDR’ye erişimi genişletme ve bireysel seanslarda sonuçları iyileştirme potansiyeline sahiptir.

 

Anahtar Kelimeler: EMDR, terapi, TSSB, bilgisayarlı sistemler

 

 

  1. Giriş

EMDR terapisi, psikolojik sıkıntının öncelikle travmatik anıların kötü bir şekilde işlenmesinden kaynaklandığını belirten Adaptif Bilgi İşleme modeline dayanmaktadır. EMDR, bu anıların işlenmesini kolaylaştırmayı ve böylece zararlı etkilerini azaltmayı amaçlamaktadır. Bu giriş bölümü EMDR’nin gelişiminin tarihsel bağlamına ve ana ilkelerine odaklanacaktır.

 

Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR) 1980’lerin sonunda tanınmaya başlamış ve Dr. Francine Shapiro tarafından geliştirilmiştir. İlk ve birincil uygulaması, genellikle savaş, cinsel saldırı veya doğal afetler gibi travmatik deneyimler yaşamış bireylerde görülen bir durum olan Travma Sonrası Stres Bozukluğu’nun (TSSB) tedavisiydi. Yıllar içinde Göz Hareketleri Terapisi gelişti ve genişledi; anksiyete, depresyon veya fobiler gibi çeşitli ruh sağlığı bozukluklarının tedavisinde etkili olduğu kanıtlandı.

 

Bu makalede EMDR Terapisi ve bununla ilgili bazı mevcut uygulamalara genel bir bakış sunulmaktadır. Ayrıca, kullanıcılara terapi seansı boyunca rehberlik edecek bir sohbet robotundan oluşan yeni bir uygulamanın sunumunu içermektedir. Bu sunum, uygulamanın mimarisi, akışı ve buna göre nasıl kullanılacağına ilişkin talimatlar gibi ayrıntıları içermektedir.

 

EMDR’nin başlangıcı, Shapiro’nun parkta yürüyüş yaparken göz hareketlerinin kendi sıkıntılı anılarıyla bağlantılı olumsuz duyguları azalttığını gözlemlediği 1987 yılına kadar uzanmaktadır. Bu gözlemden etkilenen Shapiro, bu terapinin geliştirilmesine yol açan daha fazla araştırma yaptı. Shapiro 1989 yılında bulgularını yayınlayarak EMDR’yi ruh sağlığı camiasına tanıttı.

 

EMDR, başta Travma Sonrası Stres Bozukluğu olmak üzere ruh sağlığı sorunlarının travmatik deneyimlerin eksik işlenmesinden kaynaklandığını öne süren Adaptif Bilgi İşleme (AIP) modeline dayanmaktadır. Bu işlenmemiş anılar, başlangıçtaki duygusal ve fiziksel yoğunluklarını koruyarak beyinde “ham” bir biçimde depolanır. EMDR, bu travmatik anılara erişimi ve bunların işlenmesini kolaylaştırmayı ve böylece standart bellek ağlarına entegre edilmelerini sağlamayı amaçlamaktadır.

 

EMDR’nin yaklaşımı geleneksel yüz yüze terapiden önemli ölçüde farklıdır. Travmatik olayla ilgili tartışmalara veya inançların doğrudan sorgulanmasına yoğun bir şekilde dayanmaz. Bunun yerine, travma ile ilişkili inançlar ve beden duyumları gibi bireyin içsel deneyimlerine odaklanır.

 

Sıkıntı verici görüntülerin hatırlanması ve aynı anda iki taraflı duyusal girdinin bazı türleri olan yan yana göz hareketleri veya ses uyarımı terapiye dahil edilir.

 

Shapiro, yapılandırılmış ve kapsamlı bir tedavi süreci sağlayan EMDR için sekiz aşamalı bir yaklaşımın ana hatlarını çizmiştir. Bu aşamalar arasında öykü alma, danışanın hazırlanması, hedef hafızanın değerlendirilmesi, duyarsızlaştırma, olumlu inançların yerleştirilmesi, kalan somatik stresi belirlemek için vücut taraması, kapanış ve yeniden değerlendirme yer almaktadır. Bu yapılandırılmış yaklaşım, tutarlı bir metodolojiyi korurken terapinin bireyin ihtiyaçlarına göre uyarlanmasını sağlar.

 

Makalenin geri kalanı aşağıdaki bölümlerden oluşmaktadır. Bölüm 2 EMDR Terapisi uygulamaları ile ilgili çalışmaları içermektedir. Bölüm 3, EMDR Terapisi için oluşturulan web uygulamamızın ayrıntılı bir tanımını ve mimarisini, uygulamadan görüntüler de dahil olmak üzere içermektedir. Son bölümde, mevcut uygulamaları geliştirmek için yapılabilecek gelecekteki çalışmalar da dahil olmak üzere bu makalenin sonuçları sunulmaktadır.

 

  1. İlgili çalışmalar

Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR) terapisine teknolojinin entegrasyonu son araştırmalarda önemli bir ilgi görmüştür. Bir sonraki bölümde EMDR ile ilgili bazı bilgisayarlı sistemler sunulmaktadır.

 

Bu bölümde EMDR’de bilgisayarlı sistemlerin etkinliğini ve yenilikçiliğini araştıran bazı çalışmalar gözden geçirilmektedir. Bunların her biri, teknolojinin EMDR terapisinin etkinliğini ve erişilebilirliğini artırmaya nasıl yardımcı olabileceğinin daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır. Sanal gerçeklik, yapay zeka ve tele-sağlık platformlarının entegrasyonu sadece EMDR’nin kapsamını genişletmekle kalmıyor, aynı zamanda araştırma ve klinik uygulama için yeni yollar açıyor.

 

EMDR ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) arasında birçok karşılaştırmalı çalışma [1][2][3] yapılmıştır. Her iki terapi de TSSB tedavisinde etkinlik göstermiş olsa da, EMDR genellikle daha az seans gerektirir ve travmatik olayın ayrıntılı açıklamalarını gerektirmediği için hastalar için daha az sıkıntı verici olabilir.

 

Nörogörüntüleme çalışmaları [4][5][6][7] EMDR terapisini takiben beyin aktivitesinde, özellikle de duygusal işleme ve stres tepkisi ile ilişkili bölgelerde değişiklikler olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, terapinin etkinliği için nörobiyolojik bir temel olduğunu düşündürmektedir.

 

EMDR’nin uygulamaları TSSB’nin ötesine geçerek anksiyete bozuklukları, depresyon ve diğer semptomlara yönelik tedavileri de içermektedir. Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR), Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) tedavisinde ilk kullanımının ötesindeki uygulamalarıyla büyük ilgi görmüştür. İki taraflı uyarımı (genellikle göz hareketleri yoluyla) içeren benzersiz yaklaşımı, çeşitli psikolojik bozuklukları tedavi etmek için uyarlanmıştır.

 

Bilgisayarlı sistemlerin EMDR terapisine entegrasyonunun çeşitli potansiyel faydaları bulunmaktadır. Gelişmiş standardizasyon, tedaviye erişilebilirliğin artması ve gelişmiş veri toplama ve analizi bu avantajlar arasındadır. Bilgisayarlı sistemler ayrıca EMDR’nin tele-sağlık ortamlarında uygulanmasını kolaylaştırarak coğrafi engellerin üstesinden gelebilir ve bu kanıta dayalı terapinin erişimini artırabilir. Başlangıçta TSSB için geliştirilen bu terapi, diğer durumların tedavisinde umut verici sonuçlar göstermiştir. Bunlar arasında anksiyete bozuklukları, depresyon, bağımlılık ve madde bağımlılığı veya yeme bozuklukları yer almaktadır.

 

Makalede [8] bazı uygulama tabanlı kendi kendine yardım müdahaleleri bulunmaktadır. Bunlardan ilki Öz Bakım Travmatik Olay Protokolü (STEP) olarak adlandırılmış ve anksiyete ve depresyonla ilgili bazı iyi sonuçlar göstermiştir. Bu, yaklaşık 90 dakika süren ve Covid pandemisi döneminden bazı anıları işlemek için kullanılan video kayıtlı bir oturum tedavisinden oluşmaktadır. Diğeri ise altı seanstan oluşuyordu ve TSSB tanısı konan hastalar içindi. Bu vakada telefonla rehberlik için bir terapist yer almıştır, ancak talimatlar web tabanlıdır.

 

Makalenin [9] ana odak noktası, savaş bölgelerinden gelen gaziler arasında travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ve kronik durumların kesişmesidir; bu da semptomlarının şiddetini artırarak tedavilerini ve yönetimlerini zorlaştırmaktadır. Bu çalışmada on adet 60 dakikalık EMDR tedavi seansından oluşan bir sistem ve on altı adet 60 dakikalık seanstan oluşan başka bir sistem sunulmuştur. İkinci sistemin yazılımı, genel, sosyal ve eğitsel bilgilerin nasıl işleneceğini öğrenmek için gerekli olan Örüntü Bilgi İşleme Sistemi (PIPS) üzerine inşa edilmiştir. Bu program, kullanıcıların eğitim programlarını kendi ihtiyaçlarına göre kişiselleştirilmiş egzersizler ve yapılandırmalar dahil ederek uyarlamalarına olanak tanır. Özellikle, programdaki tüm egzersizler zorluk derecesi giderek artan 15 aşamadan oluşmaktadır. Sonuçlar, TSSB’li gaziler arasında EMDR ve bilgisayar tabanlı bilişsel rehabilitasyon grupları arasındaki bilişsel önyargıda kayda değer bir eşitsizlik olduğunu ortaya koymuştur. İlginç bir şekilde, bilgisayar tabanlı bilişsel rehabilitasyon yaklaşımı EMDR yöntemine kıyasla daha fazla etkinlik sergilemiştir.

 

Aşağıda sunulan çalışmalarla karşılaştırıldığında, web uygulamamız, Shapiro tarafından geliştirilen terapi seansını gerçekleştirmek için kullanıcıya sorular soran ve kullanıcının bunlara yanıt vermesi gereken entegre bir sohbet robotuna sahiptir. Terapi seansını gerçekleştirmek için tıbbi personele ihtiyaç yoktur.

 

 

  1. EMDR Terapisi için Web Uygulaması

 

Bu bölümde EMDR Terapisi için geliştirilen bilgisayarlı sistemimiz sunulmaktadır. Sistem, kullanıcının kişisel verilerini tanıtabileceği ve ardından terapiden sorumlu bir sohbet robotu ile etkileşime girebileceği bir web platformundan oluşmaktadır. İlk olarak, kullanıcının platformda bir hesaba ihtiyacı vardır, daha sonra chatbot ile etkileşime girebilir. Kullanıcı bazı kişisel sorulara yanıt vermeli, kişisel bilgilerin işlenme şartlarını kabul etmeli ve ardından travmasıyla ilgili sorulara yanıt vermelidir. Ardından ekranda yatay olarak hareket eden topa odaklanarak etkili terapi başlar. Terapi, kullanıcının travma deneyimi hakkında düşünmesi ve bir fizyoterapistin etkileşimi olmadan bunları iyileştirmeyi denemesi gereken iki seanstan oluşur. Danışanın her seanstan sonra deneyimine puan vermesi gerekiyor. Normal bir terapi seansı yaklaşık bir saat sürmektedir.

 

İlk adımda, kullanıcı olumsuz bir duygu hakkında düşünmeli, sonra onu tanımlamalıdır. Bundan sonra, aklına gelen hisler hakkında düşünmeli ve o anki hissin gerçek hissine ilişkin bir puan vermelidir. Ayrıca, bu travmayı düşünürken hissettiği duygulara da bir puan verilmelidir. Daha sonra asıl seans başlar ve kullanıcının yatay olarak hareket edecek olan topa odaklanması gerekir. Yaklaşık bir saat süren seansın sonunda, kullanıcı top izleme seansından sonraki gerçek duygu ve düşüncelerini tekrar değerlendirmek zorundadır. Şimdi kullanıcı o anıyı düşünmek zorundadır ve yeni bir seans başlayacaktır. Bu seanstan sonra da yine duygu ve düşüncelerini değerlendirmesi gerekecek ve terapi seansı sona erecektir.

 

Web uygulamamızın mimarisi Şekil 1’de sunulmuştur ve iki ana bölümden oluşmaktadır: Front-End ve Back-End olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır:

 

  1. Hasta Kullanıcı Arayüzü – Bu bileşen, hastaların etkileşimde bulunduğu web uygulamamızın ön uç kullanıcı arayüzünün bir parçasıdır. Hastaların bir chatbot ile etkileşime girmesine ve EMDR Terapi seanslarını başlatmasına olanak tanır. Kullanıcı dostu bir deneyim sunar ve uygulamanın özellikleriyle sorunsuz etkileşim sağlar.
  2. Web Sunucusu: Web sunucusu, ön uç ile uygulama sunucusu arasında bir aracı görevi görür. Ön uçtan gelen HTTP isteklerini işler ve bunları uygun bileşenlere iletir. Ayrıca veri almak ve göndermek için uygulama sunucusuyla iletişim kurar ve ön uç ile arka uç arasında kesintisiz etkileşim sağlar.
  3. Sohbet Robotu: Bu bileşen, hastaya terapi boyunca rehberlik eden uygun soruları sormaktan sorumludur.
  4. Kimlik Doğrulama: Bu bileşen uygulama içinde kullanıcı kimlik doğrulamasını yönetir. Yalnızca kayıtlı kullanıcıların uygulamanın verilerine erişebilmesini ve bunlarla etkileşime girebilmesini sağlar.
  5. SQL Veritabanı: Bu bölüm, uygulamada oturum açmak için gerekli olan kullanıcıların kişisel verilerini güvenli bir şekilde depolar.

 

 

 

Bu web uygulamasının en önemli bölümlerinden biri, bir sağlık personelinin doğrudan müdahalesi olmadan kullanıcıyı terapi seansı boyunca yönlendirmek için uygun soruları soran sohbet robotu tarafından temsil edilmektedir. Sohbet robotu, kullanıcının sohbet robotu ile kusursuz bir şekilde etkileşime girebileceği, uygulamanın sezgisel bir bölümünde görüntülenir. Sohbet robotu, terapi seansı boyunca kullanıcıya uygun soruları sorarak rehberlik eder ve kullanıcı tüm soruları uygun şekilde yanıtladıktan sonra, kullanıcının bir topun hareketini takip etmesi gereken yeni bir ekran görüntülenir.

 

Chatbot, terapi seansından sorumlu temel mantık olan chatbot motorundan oluşmaktadır. EMDR Terapi seansını gerçekleştirmek için chatbotun kullanıcıya soracağı soruları içeren bir EMDR Terapi Soru Setine sahiptir. Bu, travmatik anıların tanımlanması, güvenli bir alan oluşturulması veya iki taraflı uyarım teknikleri gibi çeşitli yönleri kapsayan, bu terapiyle ilgili önceden tanımlanmış bir dizi sorudur. Bu sorular, terapi seansı boyunca kullanıcıya rehberlik etmek ve sürece etkin bir şekilde katılmalarına yardımcı olmak için yapılandırılmıştır. Ayrıca terapi seansının ilerleyişini takip eden ve kullanıcının bir sonraki adıma geçmeden önce her adımı tamamlamasını sağlayan seans yönetimi de bulunmaktadır.

 

EMDR Terapi Soru Seti, kullanıcının adını, yaşını, cinsiyetini doldurması ve veri işlemeyi kabul etmesi gereken bazı başlangıç sorularından oluşur. Daha sonra kullanıcının cevaplaması gereken ve terapi seansı boyunca ona rehberlik edecek 14 soru vardır ve her biri 7 sorudan oluşan 2 bölüme ayrılmıştır. Seansın ilk bölümünde, kullanıcı travma bozukluğuyla ilgili bazı duygularını tanımlamak zorunda kalacak, ardından bir sonraki seansta duygularını yeniden değerlendirmek zorunda kalacaktır.

 

Web uygulamamızın bir diğer önemli kısmı da kullanıcının yatay olarak hareket eden bir topu takip etmesi ve bunu yaparken de travma deneyimi hakkında düşünmesi gereken görsel kısımdır. Bu terapi seansının çok önemli bir parçasıdır. Kullanıcı buna ancak sohbet robotunun kendisine sorduğu soruları yanıtlarsa erişebilir ve seans başına iki kez erişilebilir. Bu ekran açıldığında, kullanıcı seansın zamanını ayarlayabiliyor ve zamanlayıcı bitmeden seansı sonlandırma seçeneğine sahip oluyor ve ayrıca tam ekran gibi bazı görsel seçeneklere de sahip oluyor.

 

Uygulama hem Romence hem de İngilizce için tasarlanmıştır, kullanıcı gezinme çubuğunda konumlandırılmış bir açılır menüden dili seçme olanağına sahiptir.

 

 

 

 

Şekil 3’te web uygulamasının ana arayüzü gösterilmektedir; menü, giriş ve kayıt bölümlerini içeren uygulama çubuğu ve kullanıcının İngilizce ve Romence arasında geçiş yapabileceği bir açılır menü bulunmaktadır. Daha sonra, uygulama terapi hakkında bazı temel bilgiler içermektedir, bu da kullanıcının sağ tarafta sunulan sohbet robotunun sorularından geçerken daha iyi bir deneyim yaşamasına yardımcı olacaktır. Sohbet botunun arayüzü oldukça basittir, kullanıcı sohbet botunun sorduğu soruları yanıtlamak zorundadır. İlk soru setinden sonra, Şekil 4’te görülebilen yeni bir ekran belirir ve burada gerçek terapi seansı başlar. İlk seans tamamlandıktan sonra, uygulama otomatik olarak kullanıcının birkaç soruyu daha yanıtlaması gereken bir önceki ekrana geri döner ve ardından ikinci Terapi Seansı başlar. Sonunda, kullanıcının duyguları hakkında iki soruya daha cevap vermesi ve ayrıca geçirdiği tüm süreç için bir değerlendirme yapması gerekecektir.

 

 

 

  1. Tartışma

EMDR terapisi için dijital bir rehberin kullanıma sunulması, travma iyileşmesini daha erişilebilir kılma yolunda önemli bir ilerlemeyi temsil etmektedir. Ön kullanıcı geri bildirimleri, uygulamanın Shapiro tarafından geliştirilen terapi için değerli bir araç sağladığını göstermektedir. Kullanıcılar, yapılandırılmış rehberlik ve terapötik sürece katılımı kolaylaştıran görsel arayüz ile ilgili olumlu deneyimler bildirmişlerdir.

 

Bununla birlikte, uygulamanın sınırlılıklarını kabul etmek önemlidir. Eğitimli bir terapistle gerçek zamanlı etkileşimin olmaması, bazı kullanıcılar için terapötik sonuçları etkileyebilir. Uygulama bağımsız kullanım için tasarlanmış olsa da, geleneksel EMDR terapisini de tamamlayabilir. Dijital aracın yüz yüze terapiyi desteklediği hibrit modeller, her iki yöntemin güçlü yönlerinden yararlanarak dengeli bir yaklaşım sunabilir.

 

Gelecekteki araştırmalar, kişiselleştirilmiş geri bildirim için yapay zekanın dahil edilmesi ve kullanıcı ilerlemesinin izlenmesi için gelişmiş veri analitiğinin entegre edilmesi gibi uygulamanın özelliklerinin genişletilmesine odaklanmalıdır.

 

  1. Sonuç

 

Bu makalede ayrıca, herhangi bir kullanıcıya bir sağlık personelinin doğrudan müdahalesi olmadan EMDR terapi seansı boyunca rehberlik edebilecek bir web uygulaması sunulmaktadır. Ayrıca uygulamanın mimarisinin kapsamlı bir tanımını da içermektedir. Bilgisayarlı sistemlerin EMDR terapisine entegrasyonu, travma odaklı tedavide umut verici bir sınırı temsil etmektedir. Zorluklar mevcut olsa da, gelişmiş tedavi sonuçları, artan erişilebilirlik ve gelişmiş araştırma metodolojilerinin potansiyel faydaları, bunu daha fazla keşif için heyecan verici bir alan haline getirmektedir. Teknoloji ilerlemeye devam ettikçe, ruh sağlığı uzmanları ve teknoloji uzmanları arasındaki işbirliği, EMDR terapisini güçlendirmek ve iyileştirmek için bilgisayarlı sistemlerin tüm potansiyelinden yararlanmada çok önemli bir rol oynayacaktır. Gelecekteki araştırma yönelimleri, bilgisayarlı EMDR araçlarının etkinliğini sistematik olarak değerlendirmeye, bu teknolojilerden en fazla fayda sağlayabilecek demografik grupları belirlemeye ve klinik uygulamaya entegrasyon sürecini iyileştirmeye odaklanmalıdır. Ek olarak, EMDR müdahalelerini bireysel danışan özelliklerine göre kişiselleştirmek ve optimize etmek için yapay zekanın potansiyelini araştırmak, gelecekteki gelişim için umut verici bir yolu temsil etmektedir.

 

 

References

  1. Khan, Ali M., et al. “Cognitive behavioral therapy versus eye movement desensitization and reprocessing in patients with post-traumatic stress disorder: Systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials.” Cureus 10.9 (2018).

 

  1. Zeighami, R., et al. “Comparison of the effect of eye movement desensitization reprocessing and cognitive behavioral therapy on anxiety in patients with myocardial infarction.” The European Journal of Psychiatry 32.2 (2018): 72-76.

 

  1. Hudays, Ali, et al. “Eye Movement Desensitization and Reprocessing versus Cognitive Behavior Therapy for Treating Post-Traumatic Stress Disorder: A Systematic Review and Meta-Analysis.” International Journal of Environmental Research and Public Health 19.24 (2022): 16836.

 

  1. Thomaes, Kathleen, et al. “Degrading traumatic memories with eye movements: a pilot functional MRI study in PTSD.” European Journal of Psychotraumatology 7.1 (2016): 31371.

 

  1. Santarnecchi, Emiliano, et al. “Psychological and brain connectivity changes following trauma-focused CBT and EMDR treatment in single-episode PTSD patients.” Frontiers in psychology 10 (2019): 129.

 

  1. Pagani, Marco, et al. “Correlates of EMDR therapy in functional and structural neuroimaging: A critical summary of recent findings.” Journal of EMDR Practice and Research 7.1 (2013): 29-38.

 

  1. Rousseau, P. F., et al. “Neurobiological correlates of EMDR therapy effect in PTSD.” European Journal of Trauma & Dissociation 3.2 (2019): 103-111.

 

  1. Maxfield, Louise. “Low-intensity interventions and EMDR therapy.” Journal of EMDR Practice and Research (2021).

 

  1. Bonyadi, Tahereh, Rezvan Homaei, and Alireza Heidari. “Effectiveness of Eye Movement Desensitization and Reprocessing Therapy and Computer-Based Cognitive Rehabilitation on the Cognitive Bias of Veterans with Post-Traumatic Stress Disorder.” Annals of Military and Health Sciences Research 21.2 (2023).

 

  1. Goga, Nicolae, et al. “An efficient system for eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy: a pilot study.” Healthcare. Vol. 10. No. 1. MDPI, 2022.

 

  1. Gancea, Ionatan Octavian, et al. “AN INTELLIGENT EMDR SYSTEM FOR HELPING STUDENTS WITH PSYCHOLOGICAL PROBLEMS.” eLearning & Software for Education 2 (2020).

 

  1. Marotta-Walters, Sylvia A., et al. “A review of mobile applications for facilitating EMDR treatment of complex trauma and its comorbidities.” Journal of EMDR Practice and Research 12.1 (2018): 2.

 

  1. Perlini, Cinzia, et al. “The potential role of EMDR on trauma in affective disorders: a narrative review.” Journal of affective disorders 269 (2020): 1-11.