Narsisizm yalnızca kendini çok beğenmek değildir. İdealizasyon bazen geçmişe, bazen geleceğe, bazen de başka bir insana yönelir.
🕰️ Akhtar iki tanıdık fanteziyi tarif eder. “Keşke” (if only) geçmişi yüceltir: “Şu olmasaydı hayatım başka olurdu.” “Bir gün” (someday) geleceği yüceltir: “Bir gün herkes görecek.” Akhtar’a göre bu fanteziler insan zihninde yaygındır; ağır kişilik bozukluklarında ise ısrarcı ve savunmacı bir hâl alır. Görgül çalışmalarda da benzer bir iz var: narsisizm düzeyi yüksek kişilerde kendine dair düşünceler daha olumlu ve daha geleceğe dönük bulundu; geçmişe dönük, olumsuz düşünceler de daha sıktı. Bir deneyde bu kişiler kendini iyi hissetmek için büyüklenmeci fanteziyi daha sık seçti ve bu fantezi onlarda olumsuz duyguyu daha etkili azalttı.
🪞 Üçüncü yön öteki. Kohut’un kendilik psikolojisine göre erken gereksinimleri karşılanmayan kişi, benlik değerini düzenlemek için çevresindeki insanlara aşırı bağımlı kalabilir. Klinik literatürde kendini ve ötekini ya kusursuz ya değersiz görmek bir savunma olarak ele alınır; yakınların anlatımında da yüceltme ile değersizleştirme aynı ilişkide yan yana geçiyor. Benim okumam şu: öteki benliği desteklediği sürece yüceltilebilir, bu destek aksadığında değersizleştirme görülebilir.
Önemli not: bu üç yön literatürde tanımlanmış bir sınıflama değildir. Ayrı kaynak damarlarını eğitim amacıyla bir araya getiren bir okumadır ve kimseye tanı koymak için kullanılmaz.
Fark etmek için: “keşke” ve “bir gün” cümlelerini yakala, o anki duyguyu sor, aşırı umudun yasının klinik çalışmanın parçası olduğunu bil, ötekini bütün bir insan olarak gör, yakın ilişkide sınır koy.
Bu içerik tanı ya da tedavi tavsiyesi değildir.
Kaynaklar:
Akhtar (1996), J Am Psychoanal Assoc
Kanske ve ark. (2017), J Pers Disord
Finch ve Hooley (2023), Front Psychiatry
Baker ve Baker (1987), Am J Psychiatry
Diamond ve Meehan (2013), J Clin Psychol
Day ve ark. (2022), Personal Ment Health
Pincus ve Lukowitsky (2010), Annu Rev Clin Psychol
Pincus ve ark. (2009), Psychol Assess
Blay ve ark. (2024), J Psychiatr Pract