Harvard'ın yaşam tarzı tıbbı ve Smart Terapi Modeli: psikoterapinin geleceği biyolojik ön koşullardan geçiyor
Dünyanın önde gelen tıp fakültelerinden Harvard'da yaşam tarzı tıbbı üzerine çalışan Beth Frates ve ekibi, bu alanın tıp eğitiminin her yılına ve her alanına yerleştirilmesi gerektiğini savunuyor.
Frates'in ilk yazarı olduğu derleme, yaşam tarzına yönelik müdahalelerin sağlığı belirgin biçimde iyileştirebileceğini ve bunun hekim yetiştirmenin parçası olması gerektiğini yazıyor. Yaklaşım altı sütuna dayanıyor: beslenme, hareket, uyku, stres yönetimi, sosyal bağlar ve riskli maddelerden uzak durmak. Bu bir derleme ve eylem çağrısı, yeni bir deney sonucu değil.
Anıl Gündüz ile Frontiers in Psychiatry'de yayımladığımız Smart Terapi Modeli'nde biz de psikoterapi tarafında aynı yöne işaret eden bir çerçeve önerdik: protokolü değil, değerlendirmeyi standartlaştırmak. Modelin ikinci basamağı terapiden önce biyolojik ön koşullara bakıyor: sinir sistemindeki iltihabi süreçler, stres hormonu düzensizliği, vitamin ve mineral eksikliği. Model bunları terapi etkisinin önündeki birincil engeller arasında sayıyor. Kuramsal bir çerçeve, sınanması gerekiyor.
İki çalışma aynı şeyi söylemiyor ve örtüşme kısmi. Frates ve ekibi tıp eğitimine ve altı yaşam tarzı sütununa bakıyor; biz psikoterapide değerlendirmeye ve biyolojik ön koşullara. İkisi de yaşam tarzını bakımın parçası sayıyor; terapiden önce biyolojik ön koşullara bakma sıralamasını ise yalnızca bizim model öneriyor.
Kanıt eşit güçte değil. 65 randomize çalışmada uykuyu iyileştirmek ruh sağlığını orta düzeyde düzeltti. Depresyonda yürüyüş ya da koşu orta düzeyde etkili, ama kanıta güven düşük. Beslenmede nedensel bağ henüz net değil.
Öngörüm (kanıt değil, görüş): uyku ilk görüşmede zaten soruluyor; değişim başka yerde olacak. Davranış aktivasyonu, yani kişinin gününe kendisi için anlamlı ve keyif veren etkinlikleri planlı biçimde geri koyması, psikoterapide çok daha önemli bir yer tutacak. Vitamin ve mineral eksikliklerinin de bugünkünden daha ayrıntılı ve rutin olarak taranması gerekecek. Tek ekol protokolleri yerine değerlendirmeyle seçilen bileşenler öne çıkacak, hekim ile terapist sorunu birlikte tanımlayacak. Bunun doğru olup olmadığını, değerlendirmeye dayalı eşleştirmeyi olağan tedaviyle karşılaştıran çalışmalar gösterecek.
Bu içerik tanı ya da tedavi tavsiyesi değildir.
Kaynaklar:
Frates B, Ortega HA, Freeman KJ, Co JPT, Bernstein M. (2024). Lifestyle Medicine in Medical Education: Maximizing Impact. Mayo Clin Proc Innov Qual Outcomes, 8(5), 451-474. doi:10.1016/j.mayocpiqo.2024.07.003
Yaşar AB, Gündüz A. (2026). The Smart Therapy Model: a Fourth Wave framework for assessment-driven, integrative multimodal biopsychosocial psychotherapy. Front Psychiatry, 17, 1748511. doi:10.3389/fpsyt.2026.1748511
Scott ve ark. (2021), Sleep Med Rev
Noetel ve ark. (2024), BMJ
Firth ve ark. (2020), World Psychiatry