Psikanalizin okumasında temel işimiz yas tutmaktır: doğduğumuz andan beri, eksik oluşumuzun yasını tutarız.
Leonardo da Vinci defterlerine şunu not etmiş: "Yaşamayı öğrendiğimi sanırken, ölmeyi öğreniyormuşum." Özgün hâliyle: "Quando io crederò imparare a vivere, e io imparerò a morire."
Şairler ve Psikoterapistler Gözüyle Yas kitabımda anlattığım çerçeve şu: psikanaliz, temel derdimizin doğmuş olmak olduğunu düşünür. Anne karnındaki bütünlük hissi doğumla gider; bebek bir parçasını, tümlük duygusunu yitirmiştir ve hiç kavuşamadığı o tamlığa kavuşmak için ağlar. Lacan'ın çizgisinde insanın ilk karşılaştığı şey annesi değil, kendisinin ve ötekinin eksikliğidir. Bizim temel derdimiz de budur. İnsan o tamlığı arar durur, ama o tamlık da yoktur.
Bu yüzden yas yalnız cenazede tutulmaz. Her ayrılık, her vazgeçiş bir yas çağırır; psikanalitik bakışta her yas, temel eksikliğimizin kabulünün bir katmanıdır. Kohut'un kuramında ölçülü hayal kırıklıkları ruhsal yapının gelişmesi için gereklidir: bu kırıklıkla baş eden çocuk içinde taşıyıcı bir yapı kurar, o yapı olmadan olgunlaşma tamamlanmaz. Bu bir ölçüm değil, kuramsal bir görüştür.
Yas araştırmasında yaygın bir çerçeve, kişinin kayba dönme ile hayata dönme arasında salındığını söyler; niteliksel bir çalışmada bu salınımın kendisi öğretici bulunmuş, kabul, öğrenme, zaman ve bağlam öne çıkmıştır. Ölenle kurulan içsel bağ sürebilir, ama bu bağın etkisi konusunda bulgular tutarlı değildir. Bektaşi geleneğine atfedilen deyişle: "öldü" yerine, "gözümden gönlüme aktı" derlermiş.
Yaşamayı öğrenmek, eksikle yaşamayı öğrenmektir.
Bu içerik tanı ya da tedavi tavsiyesi değildir, bireysel değerlendirmenin yerini tutmaz. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa bir ruh sağlığı uzmanına, 112'ye ya da ALO 183'e başvurun.
Kaynaklar: Yaşar AB. Şairler ve Psikoterapistler Gözüyle Yas. Nobel Akademik, 3. basım, 2024. · Leonardo da Vinci, defterlerinden. · Trumpeter ve ark. (2008), The Journal of Genetic Psychology 169(1):51-71. · Root ve Exline (2014), Death Studies 38(1):1-8. · Larsen ve ark. (2025), Death Studies 49(6):743-754.