Kendini onun yerine koymak isabeti artırmıyor. 25 deneyde test edildi, tutarlı bir artış bulunamadı.
Eyal, Steffel ve Epley 2018'de tam da bunu ölçtü: duyguyu yüz ifadesinden okumak, sahte ile içten gülümsemeyi ayırmak, yalanı fark etmek, eşinin tercihlerini tahmin etmek. Katılımcıların çoğu perspektif almanın işe yarayacağına inanıyordu. Genel eğilim hafif düşüş yönünde çıktı. Buna karşılık yargıya duyulan güven kimi zaman arttı.
İsabeti artıran tek şey yeni bilgi oldu. Aynı araştırmanın son deneyinde, karşıdakinin bakışını doğrudan konuşarak öğrenmek doğruluğu yükseltti. Atir, Wald ve Epley'nin 2022 PNAS çalışmasına göre insanlar bir konuşmadan ne kadar öğreneceklerini sistematik olarak olduğundan az tahmin ediyor. Yani sormanın değerini baştan küçümsüyoruz.
Bunun yakın ilişkilerdeki karşılığı da ölçülmüş. Fincham ve Bradbury'nin 130 çiftle yaptığı çalışmada, eşinin olumsuz davranışını iyi niyetli olmayan nedenlere bağlayan kişilerin bir yıl sonraki evlilik doyumu daha düşük çıktı. Williamson ve arkadaşlarının Türkiye'nin de dahil olduğu 2.347 kişilik çalışmasında aynı örüntü dört ülkede de görüldü.
Kanıt tek sesli değil. Perspektif alma temelli müdahaleler örtük yanlılıkta güvenilir bir değişim yaratmadı. Bazı kişilerde ters yönde etki bile gösterdi. Bu yüzden slaytlara neyin işe yaramadığını da koydum.
Bir sınır notu: bağlamı anlamak, davranışı aklamak değildir. Özellikle şiddet, istismar ve ihmal söz konusu olduğunda bu ayrım korunur. Buradaki öneri yargıyı askıya almak değil, yargıyı eksik bilgiyle vermemek.
Son bir haftada kimin hikâyesini eksik dinlediniz?