En İyi Psikiyatrist Hangisi? Size Uygun Hekimi ve Terapiyi Seçmek

Yazan: Doç. Dr. Alişan Burak Yaşar, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı

İnternette en sık yapılan aramalardan biri "en iyi psikiyatrist", "en iyi psikolog" ya da "psikiyatrist tavsiyesi". İstanbul'da, Kadıköy'de, Bağdat Caddesi'nde ya da Anadolu yakasında psikiyatrist veya psikoterapist arayan birçok kişi aramaya böyle başlıyor. Bir psikiyatrist olarak bu soruya cevabım şu: herkes için en iyi olan tek bir psikiyatrist, psikolog ya da terapi yoktur. Tıpta sık söylenen bir ilke var: hastalık yoktur, hasta vardır. Önemli olan, kişinin yakınmasına, ihtiyacına ve tercihine uygun yöntemi bulmaktır. Bu yazıda, bu seçimi yaparken araştırmaların ve kılavuzların neyi gösterdiğini özetliyorum.

Neden tek bir "en iyi" yoktur?

Psikiyatristler ve psikologlar farklı psikoterapi ekollerinde yetişir. Ekibimizle Türkiye'de 430 psikiyatrist ve psikologla yaptığımız araştırmada, psikiyatristlerin bilişsel davranışçı terapi, psikodinamik, cinsel, grup ve destekleyici terapi eğitimlerine daha çok katıldığını; psikologların ise EMDR ile aile ve çift terapisi eğitimlerine daha çok katıldığını bulduk. Katılımcıların en çok güvendiği ekol bilişsel davranışçı terapiydi; bir yöntemde eğitim süresi uzadıkça o yönteme duyulan güven de artıyordu. Yani her uygulayıcı, doğal olarak en iyi bildiği yöntemi daha güvenilir bulma eğilimindedir. Bu nedenle "en iyi kim" sorusu yerine "benim sorunum için hangi yöntem uygun ve bu kişi o yöntemde eğitimli mi" sorusunu sormak daha yararlıdır.

Soruna uygun, kanıtı olan yöntem

Kılavuzlar her sorun için farklı yöntemler önerir. Örneğin İngiltere'de NICE kılavuzları travma sonrası stres bozukluğunda travma odaklı bilişsel davranışçı terapiyi ve EMDR'yi, obsesif kompulsif bozuklukta maruz bırakma ve tepki önlemeyi, kaygı bozukluklarında bilişsel davranışçı terapiyi, borderline kişilik bozukluğunda ise diyalektik davranış terapisi gibi yapılandırılmış psikoterapileri öne çıkarır. Bu durumlarla ilgili genel bilgileri travma ve TSSB, OKB, kaygı bozuklukları ve borderline kişilik bozukluğu sayfalarında bulabilirsiniz.

Kendi kendine yardım kitapları işe yarar mı?

Depresyon ve kaygı bozukluğu tanısı alan 110 hastayla yaptığım randomize kontrollü çalışmada, bilişsel davranışçı yaklaşımlara dayanan kendi kendine yardım kitaplarının depresyon puanlarını, plasebo kitap verilen gruba ve yalnız antidepresan tedavisi alan gruba göre anlamlı biçimde daha fazla azalttığı görüldü. Doğru seçilmiş bir kitap tedavinin yerini tutmaz ama onu destekleyebilir.

Tavsiye isterken nelere bakmalı?

• Unvan: Kişinin psikiyatrist (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları uzmanı) ya da klinik psikolog olup olmadığını doğrulayın.
• Alan: Yakınmanızla ilgili alanda düzenli çalışıp çalışmadığını sorun.
• Yöntem: Hangi terapiyi önerdiğini ve neden bu yöntemi seçtiğini anlaşılır biçimde anlatıp anlatmadığına bakın.
• Eğitim ve süpervizyon: Uyguladığı yöntemde nerede eğitim ve süpervizyon aldığını sorun.
• İlişki: İlk görüşmelerden sonra kendinizi anlaşılmış hissedip hissetmediğiniz önemlidir; hissetmiyorsanız başka bir görüş almak olağandır.

Ayrıntılı kontrol listesi için psikiyatrist seçme rehberine bakabilirsiniz.

Daha fazla okumak için

Bu konuyu, editörlüğünü ve bazı bölümlerinin yazarlığını yaptığım "Hangi Terapi? Ruhsal Zorlanmalara Karşı Etkili Psikoterapi Önerileri" (Nobel) kitabında ve kitabın İngilizce baskısı "Psychotherapy: Which Is the Best for You?" (Nobel, 2025) kitabında ayrıntılı olarak ele aldık.

Sık sorulan sorular

Gerçekten en iyi psikiyatrist diye biri yok mu?

Herkes için geçerli tek bir en iyi yoktur. Bir hekimin ya da terapistin sizin için uygun olup olmadığı; yakınmanıza, yöntemin bu yakınma için kanıtına, uygulayıcının o yöntemdeki eğitimine ve aranızdaki çalışma ilişkisine bağlıdır.

Psikolog mu, psikiyatrist mi tavsiye edilir?

İlaç tedavisi gerekebilecek, belirtilerin ağır olduğu ya da tanının belirsiz olduğu durumlarda psikiyatrist değerlendirmesi uygundur. Psikoterapi hem psikiyatristler hem klinik psikologlar tarafından uygulanabilir. Farklar için psikolog, klinik psikolog ve psikiyatrist yazısına bakabilirsiniz.

Hangi terapinin bana uygun olduğunu nasıl anlarım?

Değerlendirme görüşmesinde yakınmanız ele alındıktan sonra uygulayıcı, önerdiği yöntemi ve gerekçesini açıklamalıdır. Kılavuzlarda sizin durumunuz için önerilen yöntemleri sormak ve karar sürecine katılmak sizin hakkınızdır.

Kaynaklar

1. Yaşar AB, Gündoğmuş İ, Gündüz A. Mental Health Training Characteristics of Psychiatry and Psychology Professionals and Their Reliance on Training Schools in Turkey. Journal of Cognitive-Behavioral Psychotherapy and Research. 2021. https://doi.org/10.5455/jcbpr.74416
2. Yaşar AB. A randomized controlled trial of the effect of cognitive behavioral therapy-based self-help psychotherapy books on anxiety and depressive symptoms: A bibliotherapy study. Düşünen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences. 2024. https://doi.org/10.14744/dajpns.2024.00232
3. National Institute for Health and Care Excellence. Post-traumatic stress disorder (NG116). 2018. https://www.nice.org.uk/guidance/ng116
4. National Institute for Health and Care Excellence. Obsessive-compulsive disorder and body dysmorphic disorder: treatment (CG31). 2005. https://www.nice.org.uk/guidance/cg31
5. National Institute for Health and Care Excellence. Borderline personality disorder: recognition and management (CG78). 2009. https://www.nice.org.uk/guidance/cg78