Yetişkinlikte otizm tanısı alan 161 kişide, ilk ruh sağlığı değerlendirmesi ile tanı arasında ortanca 11 yıl geçmişti (yarısında 11 yıl ve üstü).
🧩 Asperger sendromu 2013'te DSM-5 (tanı kitabı) ile daha geniş olan otizm spektrum bozukluğu tanısının altına alındı. Tanı ortadan kalkmadı, adı değişti. "Yüksek işlevli" ise zihinsel yetersizliğin eşlik etmediği otizmi anlatan bir terim; zamanla "daha iyi işlev" beklentisine dönüştü. Oysa 2.225 çocukta zekâ puanı, günlük yaşam becerilerini (uyumsal davranış) zayıf öngördü. Bu veri çocuklardan geliyor, yetişkine doğrudan taşınmaz.
🔍 Yetişkinde değerlendirme dört noktaya odaklanır: başkasının duygusal bakış açısını üstlenebilme, sözsüz ifade, tekrarlayıcı davranış kalıpları ve çocukluktaki sosyal davranış öyküsü. Tanıyı üç engel zorlaştırıyor: gelişim öyküsünü anlatacak kimsenin bulunmaması, öğrenilmiş stratejiler ve kamuflaj (bildirilen bedeli bitkinlik), eşlik eden bozuklukların sıklığı. 161 kişilik örneklemde daha önce en sık konan tanılar zihinsel yetersizlik, psikoz, kişilik bozuklukları ve depresyondu; %33,5'i hiç tanı almamıştı.
Her ek tanı yanlış tanı değildir. Etkilenen yetişkinlerin %70'e varanında eşlik eden bir sorun bulunuyor, en sık depresyon ve anksiyete bozuklukları. Otizmde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) birlikteliği %28. Sınırda kişilik bozukluğuyla karışıp karışmadığına veri yetmiyor; özellik karşılaştırmaları da tutarsız.
✅ Şüpheleniyorsanız: çevrimiçi tarama testini tanı saymayın, çocukluğunuzu anlatabilecek bir yakınınızla gidin, zekâ puanının yanında günlük becerilerin ölçülmesini isteyin, kadınsanız yanlış tanı olasılığını açıkça konuşun, mevcut tedavinizi kendiniz bırakmayın.
Bu içerik tanı ya da tedavi tavsiyesi değildir.
Kaynaklar:
Czech (2018), Molecular Autism
Parsloe ve Babrow (2016), Health Communication
Alvares ve ark. (2020), Autism
Lehnhardt ve ark. (2013), Dtsch Arztebl Int
Lai ve Baron-Cohen (2015), Lancet Psychiatry
Hull ve ark. (2017), J Autism Dev Disord
Fusar-Poli ve ark. (2022), Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci
Lai ve ark. (2019), Lancet Psychiatry
May ve ark. (2021), Autism Research